Trái bị méo, lệch, phát triển không cân đối là hiện tượng khá phổ biến trên sầu riêng, mít và nhiều loại cây ăn trái. Có trường hợp trái đã méo ngay từ nhỏ, nhưng cũng có trường hợp ban đầu phát triển khá bình thường rồi càng lớn càng thấy rõ sự chênh lệch giữa các phần của trái.
Nguyên nhân không chỉ nằm ở phân bón. Thụ phấn – thụ tinh không hoàn chỉnh, sâu bệnh, mất cân đối dinh dưỡng, bộ lá kém, rễ yếu hoặc để quá nhiều trái trên một cành đều có thể làm trái phát triển không đồng đều.
1. Thụ phấn – thụ tinh không hoàn chỉnh
Đây là một trong những nguyên nhân cần nghĩ đến đầu tiên khi trái đã có biểu hiện lệch hình dạng từ giai đoạn rất sớm.
Sau khi hoa được thụ phấn và thụ tinh, hạt hình thành sẽ tạo ra các tín hiệu sinh trưởng có vai trò thúc đẩy mô quả xung quanh phát triển.
Nếu quá trình này diễn ra không đồng đều, một số phần của trái có thể phát triển mạnh trong khi phần khác phát triển yếu hơn.
Trên những loại trái có cấu tạo phức tạp như sầu riêng, mít, sự phát triển không đồng đều giữa các phần bên trong càng dễ biểu hiện ra ngoài thành:
- Trái méo.
- Hộc phát triển không đều.
- Một bên lớn, một bên nhỏ.
- Trái không đạt hình dạng thương phẩm mong muốn.
Vì vậy, chất lượng quá trình thụ phấn và thụ tinh có ảnh hưởng rất lớn đến hình dạng trái ngay từ đầu.
2. Sâu bệnh và côn trùng gây hại trên trái non
Khi trái đang phát triển, các tế bào liên tục phân chia và tăng kích thước.
Nếu một vùng trên trái bị côn trùng chích hút, nấm bệnh hoặc các tác nhân khác gây tổn thương, vùng mô đó có thể bị hạn chế phát triển.
Trong khi những phần còn khỏe tiếp tục lớn lên bình thường, vùng bị tổn thương phát triển chậm hơn. Kết quả là trái dần mất cân đối hình dạng.
Đặc biệt, tổn thương càng xảy ra sớm trong giai đoạn trái non thì ảnh hưởng đến hình dạng trái về sau càng lớn.
Do đó, quản lý sâu bệnh trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển trái không chỉ nhằm giữ mẫu mã bên ngoài mà còn góp phần duy trì sự phát triển đồng đều của trái.
3. Mất cân đối dinh dưỡng
Đây là nguyên nhân rất thường gặp nhưng khó nhận biết hơn.
Nuôi trái không có nghĩa là cung cấp càng nhiều phân càng tốt.
Cây cần một hệ dinh dưỡng cân đối gồm:
N – P – K + trung lượng + vi lượng, đồng thời phải có bộ rễ đủ khỏe để hấp thu và bộ lá đủ tốt để quang hợp.
Nếu một nguyên tố được cung cấp quá nhiều trong khi các nguyên tố khác thiếu, sự cân bằng dinh dưỡng có thể bị phá vỡ.
Khi đó có thể xảy ra tình trạng: cây có phân nhưng trái vẫn phát triển không tốt.
4. Bộ lá yếu làm giảm nguồn dinh dưỡng nuôi trái
Trái là một cơ quan nhận carbohydrate mạnh, nhưng phần lớn nguồn carbon dùng để nuôi trái phải được tạo ra từ quá trình quang hợp của lá.
Nếu bộ lá:
- Bị sâu bệnh phá hại.
- Thiếu dinh dưỡng.
- Già yếu.
- Diện tích lá thấp.
- Quang hợp kém.
thì khả năng tạo carbohydrate cũng giảm.
Khi nguồn cung không đáp ứng đủ nhu cầu của lượng trái trên cây, sự cạnh tranh giữa các trái và giữa các cành tăng lên.
Kết quả có thể là trái lớn chậm, kích thước không đồng đều hoặc một số trái phát triển kém hơn rõ rệt.
5. Bộ rễ yếu dù đã bón đủ phân
Bón phân xuống đất chưa đồng nghĩa với việc cây đã hấp thu được lượng dinh dưỡng đó.
Nếu bộ rễ ít rễ tơ, bị úng, thiếu oxy, tổn thương hoặc môi trường đất không thuận lợi, khả năng hấp thu dinh dưỡng sẽ giảm.
Lúc này rất dễ xuất hiện nghịch lý: Bón phân nhiều nhưng cây vẫn thiếu dinh dưỡng.
Vì vậy, khi trái phát triển kém, ngoài việc kiểm tra công thức phân bón còn phải kiểm tra bộ rễ và điều kiện đất.
6. Để quá nhiều trái trên cây hoặc trên một cành
Khả năng cung cấp dinh dưỡng của cây có giới hạn.
Nếu số lượng trái vượt quá khả năng nuôi của bộ lá và bộ rễ, sự cạnh tranh giữa các trái sẽ tăng mạnh.
Tương tự, một cành nhỏ nhưng mang quá nhiều trái thường khó cung cấp đủ carbohydrate và dinh dưỡng cho tất cả trái trên cành.
Do đó, tỉa trái không đơn thuần là giảm số lượng trái.
Mục tiêu quan trọng hơn là cân đối số trái với sức cây và sức của từng cành, từ đó tập trung nguồn lực cho những trái được giữ lại.
Trái méo có sửa được không?
Điều này phụ thuộc vào nguyên nhân và thời điểm.
Nếu một phần trái phát triển chậm do mất cân đối dinh dưỡng trong khi trái vẫn đang ở giai đoạn tăng kích thước, việc khắc phục nguyên nhân có thể giúp cải thiện phần nào sự phát triển tiếp theo.
Nhưng nếu một vùng mô đã bị tổn thương nặng, hoặc một phần cấu trúc bên trong không hình thành bình thường do thụ phấn – thụ tinh không hoàn chỉnh, khả năng điều chỉnh sẽ rất hạn chế.
Vì vậy: Phòng trái méo từ giai đoạn hoa và trái non luôn hiệu quả hơn đợi trái lớn rồi mới tìm cách sửa
Kết luận
Trái bị méo không phải lúc nào cũng do thiếu một loại phân nào đó. Muốn xác định đúng nguyên nhân cần kiểm tra đồng thời thụ phấn, sâu bệnh, dinh dưỡng, bộ lá, bộ rễ, số lượng trái và sức của cành mang trái. Chẩn đoán đúng nguyên nhân quan trọng hơn việc vội vàng bổ sung thêm phân bón