Giữa tháng 10/2026, Google và Viện Nghiên cứu Cây trồng Quốc tế vùng Nhiệt đới Bán khô hạn (ICRISAT, đặt trụ sở ở Hyderabad, Ấn Độ) công bố một dự án đáng chú ý: dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để lập "bản đồ gen" mở cho cây cao lương, còn gọi là lúa miến hay bo bo, tiếng Ấn Độ gọi là jowar. Tin được blog của Google, trang tin ICRISAT và tạp chí The Week (Ấn Độ) đưa ngày 15–16/10.

Nghe thì xa, nhưng nó chạm tới điều bà con nào cũng mong: có giống chịu hạn, chịu đất xấu mà vẫn cho năng suất.

Ai làm, làm cái gì?

Nhóm thực hiện gồm:

  • Google DeepMind (phòng nghiên cứu AI của Google) và Google.org.

  • ICRISAT, viện nghiên cứu quốc tế chuyên về cây trồng vùng khô hạn.

  • Viện Công nghệ sinh học HudsonAlpha (Mỹ) và Khoa Khoa học Bộ gen, Đại học Washington ở Seattle (Mỹ).

Ngân hàng gen của ICRISAT đang giữ hơn 44.000 mẫu hạt giống thu thập từ hơn 90 nước. Nhóm sẽ phân tích gen một phần mẫu đại diện, có cả giống bản địa, rồi dùng AI (học máy) "dò" trong khối dữ liệu ấy để tìm những tổ hợp đặc tính hứa hẹn nhất, ví dụ vừa chịu hạn vừa nhiều hạt.

Kết quả sẽ là một bản đồ gen mở: nhà nghiên cứu và nhà chọn giống ở bất cứ nước nào cũng dùng được.

Bản đồ gen giúp gì cho việc chọn giống?

Xưa nay muốn có giống mới, nhà khoa học phải lai thử nhiều cặp cha mẹ, trồng ra, chờ thu hoạch, chọn cây tốt rồi lại lai tiếp. Theo Google và ICRISAT, cách "thử rồi sai" này có khi kéo dài cả chục năm.

Có bản đồ gen, nhà chọn giống biết trước gen nào gắn với chịu hạn, gen nào gắn với năng suất; AI giúp đoán cặp lai nào đáng làm. Nhóm thực hiện kỳ vọng giống mới sẽ ra đời nhanh hơn.

Vì sao là cây cao lương? Cây này chịu hạn, chịu đất nghèo tốt hơn lúa, lúa mì hay bắp; hạt làm lương thực, thân lá làm thức ăn gia súc, còn làm được nhiên liệu sinh học. Theo ICRISAT, cao lương đang nuôi sống hơn 500 triệu người thuộc nhóm dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu, chủ yếu ở châu Phi và châu Á.

Không chỉ có cây cao lương

Cũng trong đợt công bố này, Google DeepMind tài trợ một suất nghiên cứu sau tiến sĩ kéo dài 3 năm tại ICRISAT. Người nhận sẽ làm công cụ phân tích bộ gen cho đậu gà, đậu phộng (lạc) và đậu triều. Đây là suất đầu tiên của DeepMind ở Ấn Độ và ngoài nước Anh.

Trưởng dự án, tiến sĩ Damaris Odeny của ICRISAT, cho rằng loại bản đồ gen này là nguồn tài nguyên quý để đẩy nhanh việc tạo giống thích ứng khí hậu.

Bà con mình nên để ý gì?

  • Ở nước mình, cây cao lương không phổ biến như lúa, bắp. Nhưng cách làm "ngân hàng gen + AI" có thể áp dụng cho nhiều cây khác.

  • Dự án mới ở bước khởi động. Google và ICRISAT chưa công bố mốc hoàn thành bản đồ gen, cũng chưa có giống mới nào ra đời từ dự án này.

  • Từ bản đồ gen tới hạt giống trong tay nông dân còn phải qua lai tạo, khảo nghiệm, công nhận giống, thường mất nhiều năm. Bà con nên tỉnh táo trước lời quảng cáo "giống AI" bán trôi nổi; cứ mua giống có nguồn gốc rõ ràng, đã được công nhận.

Lưu ý

Bài viết dựa trên thông tin Google, ICRISAT và báo chí công bố; chưa có kết quả nào đăng trên tạp chí khoa học, cũng chưa nêu số tiền đầu tư. Lợi ích nói trên là kỳ vọng của nhóm thực hiện, chưa phải kết quả đã kiểm chứng.

Tóm lại

Ngày 15/10/2026, Google DeepMind cùng ICRISAT và hai đối tác Mỹ khởi động dự án dùng AI lập bản đồ gen mở cho cây cao lương, dựa trên ngân hàng hơn 44.000 mẫu giống từ hơn 90 nước. AI đang đi dần vào khâu chọn giống, nhưng đường từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng vẫn còn dài.

Bà con cần tư vấn chăm sóc cây trồng mùa khô hạn, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Google – blog "From lab to impact: Advancing AI for real-world progress in India" (15/10/2026); ICRISAT – thông cáo cùng tên trên trang tin của viện (15–16/10/2026); The Week – "Google AI initiatives in India" (15/10/2026); Neo Science Hub – "Google DeepMind and ICRISAT Set Out to Map the Hidden Genetic Wealth of Sorghum" (10/2026).

Ảnh minh họa: Sureshpadmanabha, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).