Đi mua phân, bà con hay nghe “hàng này có quyết định lưu hành”, “đã hợp quy”… nhưng mấy chữ đó nằm ở văn bản nào thì ít ai rõ. Năm 2025–2026, quy định về phân bón thay đổi khá nhiều. Bài này tóm tắt những văn bản đang áp dụng tính đến tháng 10/2026.

Ai đang quản lý phân bón?

Từ ngày 01/3/2025, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hợp nhất với Bộ Tài nguyên và Môi trường thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Chức năng của Bộ hiện quy định tại Nghị định 355/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/9/2026). Đơn vị chuyên môn về phân bón là Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; ở địa phương là Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Luật Trồng trọt: “xương sống” của quản lý phân bón

Văn bản gốc là Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14 do Quốc hội thông qua ngày 19/11/2018, có hiệu lực từ 01/01/2020, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 146/2025/QH15 (thông qua ngày 11/12/2025, hiệu lực từ 01/01/2026). Mấy điểm chính về phân bón:

  • Phân bón phải được công nhận lưu hành. Khoản 1 Điều 36 ghi: “Phân bón là hàng hóa kinh doanh có điều kiện và phải được cấp Quyết định công nhận phân bón lưu hành tại Việt Nam”, trừ vài trường hợp như phân hữu cơ tự làm để dùng, không bán.

  • Phải khảo nghiệm trước khi công nhận (Điều 39), trừ một số loại như phân hữu cơ chỉ gồm chất hữu cơ tự nhiên, phân vô cơ đơn chỉ chứa đạm hoặc lân hoặc kali, phân phức hợp NPK dùng bón rễ… đạt quy chuẩn.

  • Cơ sở sản xuất phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất phân bón, thời hạn 05 năm (Điều 41).

  • Nghiêm cấm sản xuất, buôn bán, nhập khẩu phân bón chưa được công nhận lưu hành; phân bón “giả, hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc” (khoản 2 và khoản 4 Điều 9).

  • Người dùng phân có nghĩa vụ dùng đúng hướng dẫn ghi trên nhãn, bảo đảm đúng loại đất, đúng loại cây, đúng liều lượng, đúng thời điểm, đúng cách (khoản 2 Điều 54).

Những điểm mới năm 2026

  • Thời hạn Quyết định công nhận lưu hành: luật hiện ghi 05 năm, nhưng Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ cho áp dụng thời hạn 10 năm; quyết định đã cấp còn hạn được kéo dài thêm 05 năm. Nghị quyết này có hiệu lực đến hết 28/02/2027.

  • Điều kiện buôn bán phân bón (Điều 42 của luật): theo Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP, từ 01/7/2026 không còn thực hiện. Tuy vậy, người bán vẫn chỉ được bán phân đã được công nhận lưu hành, phải kiểm tra nguồn gốc, nhãn và cung cấp chứng từ hợp pháp để truy xuất nguồn gốc (Điều 51).

  • Kiểm tra nhà nước về chất lượng phân bón nhập khẩu cũng không còn thực hiện từ 01/7/2026 theo nghị quyết trên.

  • Luật số 21/2026/QH16 (thông qua ngày 24/8/2026) đưa thời hạn 10 năm vào luật và bãi bỏ Điều 42, nhưng chỉ có hiệu lực từ 01/01/2027.

Nghị định 84/2019/NĐ-CP về quản lý phân bón

Nghị định 84/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2019 của Chính phủ (hiệu lực 01/01/2020) vẫn còn hiệu lực, đã được sửa đổi bởi Nghị định 130/2022/NĐ-CP ngày 31/12/2022 và Nghị định 33/2026/NĐ-CP ngày 21/01/2026 (hiệu lực cùng ngày). Nghị định 33/2026/NĐ-CP bãi bỏ nhiều điều về thủ tục (công nhận lưu hành, hồ sơ giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán…) và giao Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất phân bón. Thủ tục công nhận lưu hành nay do Bộ trưởng quy định, tại Thông tư 07/2026/TT-BNNMT ngày 23/01/2026.

Quy chuẩn chất lượng mới: QCVN 106:2025/BNNMT

Từ 30/6/2026, chất lượng phân bón được đánh giá theo QCVN 106:2025/BNNMT, ban hành kèm Thông tư 86/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025. Quy chuẩn cũ QCVN 01-189:2019/BNNPTNT (Thông tư 09/2019/TT-BNNPTNT) hết hiệu lực từ ngày đó. Quy chuẩn mới chia phân bón thành ba nhóm vô cơ, hữu cơ, sinh học; theo cách dùng có phân bón rễ và phân bón lá. Phân có chất điều hòa sinh trưởng thì tổng hàm lượng các chất này phải nhỏ hơn 0,5% khối lượng. Loại phân đã được công nhận theo quy chuẩn cũ mà không khớp quy chuẩn mới vẫn được công bố hợp quy, ghi nhãn theo quy chuẩn cũ đến hết thời hạn của Quyết định công nhận, nên bao kiểu cũ chưa chắc đã là hàng giả.

Xử phạt: đã có nghị định mới

Từ 05/8/2026, vi phạm về phân bón bị xử phạt theo Nghị định 214/2026/NĐ-CP ngày 18/6/2026, thay Nghị định 31/2023/NĐ-CP; phân bón giả xử theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP (đã sửa đổi). Mức phạt cụ thể có trong bài riêng cùng chuyên mục.

Lưu ý cho bà con

  • Chỉ mua phân có nhãn tiếng Việt đầy đủ, có tên và mã số phân bón; nghi ngờ thì hỏi cán bộ nông nghiệp xem loại đó có được công nhận lưu hành không.

  • Giữ hóa đơn, chứng từ; người bán có nghĩa vụ cung cấp để truy xuất nguồn gốc.

  • Bỏ điều kiện buôn bán không có nghĩa “ai bán gì cũng được”: phân chưa được công nhận lưu hành vẫn bị cấm buôn bán.

Tóm lại

Khung pháp lý phân bón hiện nay gồm Luật Trồng trọt (sửa đổi 2025), Nghị định 84/2019/NĐ-CP (sửa đổi 2022, 2026), Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP, QCVN 106:2025/BNNMT và Nghị định 214/2026/NĐ-CP.

Bà con cần hỏi thêm về cách đọc nhãn, chọn đúng loại phân cho cây, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Bài viết tóm tắt để bà con dễ hiểu, không thay thế văn bản pháp luật. Thông tin cập nhật đến tháng 10/2026; khi cần áp dụng, bà con tra cứu văn bản gốc hoặc hỏi cơ quan nông nghiệp địa phương.

Tài liệu tham khảo: Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14; Luật số 146/2025/QH15; Luật số 21/2026/QH16 (hiệu lực từ 01/01/2027); Nghị định 84/2019/NĐ-CP; Nghị định 130/2022/NĐ-CP; Nghị định 33/2026/NĐ-CP; Nghị quyết 66.19/2026/NQ-CP; Thông tư 86/2025/TT-BNNMT ban hành QCVN 106:2025/BNNMT; Nghị định 214/2026/NĐ-CP; Nghị định 355/2026/NĐ-CP.

Ảnh minh họa: Dragfyre, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).