Bao phân SA hạt trắng lấp lánh như đường cát chắc không xa lạ với bà con trồng lúa, trồng rau. Người khen SA "bón lúa ăn lắm", người lại dặn "bón SA hoài đất chua lè". Cả hai đều có phần đúng. Cùng xem SA mạnh ở đâu, yếu ở đâu và dùng sao cho khỏi phí tiền.

Phân SA là gì?

SA là tên gọi tắt của amoni sunfat, công thức (NH4)2SO4. Theo Viện Dinh dưỡng Cây trồng Quốc tế (IPNI), SA đã được sản xuất hơn 150 năm, và ngày nay phần lớn là phụ phẩm của ngành khác, ví dụ sản xuất sợi nylon.

  • Hàm lượng: khoảng 21% đạm (N) ở dạng amoni và 24% lưu huỳnh (S) ở dạng sunfat.

  • Hình dạng: tinh thể màu trắng đến be, có loại được phủ chất chống bụi, chống đóng cục.

  • Độ tan: rất dễ tan, khoảng 750 g trong một lít nước. Dung dịch có pH khoảng 5–6.

  • Bảo quản: ít hút ẩm, khá bền.

Hai chất dinh dưỡng trong một bao

Điểm đáng giá nhất của SA là cho cây cả đạm lẫn lưu huỳnh cùng lúc. Đạm giúp cây xanh lá, đẻ nhánh. Lưu huỳnh tham gia tạo protein trong cây.

Theo tài liệu của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), lúa thiếu lưu huỳnh thường có các dấu hiệu sau:

  • Cả cây vàng hoặc xanh nhạt. Lá non nhạt màu, chóp lá có thể bị khô, trong khi lá dưới vẫn còn xanh.

  • Cây thấp, ít chồi, bông ngắn, ít hạt trên bông, lúa chín trễ khoảng 1–2 tuần.

Các dấu hiệu này rất dễ lẫn với thiếu đạm, muốn chắc phải phân tích đất, lá. IRRI cho biết thiếu lưu huỳnh hay gặp ở đất cát, đất nghèo hữu cơ và đất phong hóa mạnh.

Khi nào SA là lựa chọn tốt?

  • Đất và cây cần cả đạm lẫn lưu huỳnh. Đây là lý do chính để chọn SA.

  • Ruộng lúa ngập nước. IPNI cho biết vì đạm trong SA ở dạng amoni nên hay được dùng cho lúa nước. Còn phân đạm dạng nitrat dễ bị mất ở ruộng ngập do vi sinh vật biến nitrat thành khí bay đi.

  • Đất có pH cao (đất kiềm) và cây ưa đất chua. Theo Đại học Bang Oklahoma, tính làm chua của SA lúc này lại là điểm có lợi.

  • Pha cùng một số thuốc cỏ. IPNI ghi nhận dung dịch SA hay được thêm vào thuốc trừ cỏ hậu nảy mầm để tăng hiệu lực, nhất là khi nước pha có nhiều canxi, magie hoặc natri. Việc này chỉ làm khi nhãn thuốc cỏ cho phép.

Nhược điểm cần biết

  • Hàm lượng đạm thấp. SA chỉ có 21% đạm, chưa bằng một nửa urê (46%). Cùng một lượng đạm phải dùng số ký SA gấp khoảng 2,2 lần urê, tốn công chở, công rải. Tính theo ký đạm, SA thường đắt hơn, chỉ thật sự lời khi cây cần thêm lưu huỳnh hoặc SA là phụ phẩm giá rẻ.

  • Làm chua đất mạnh. Khi vi sinh vật trong đất chuyển amoni thành nitrat, axit được sinh ra. Theo IPNI, độ chua này đến từ quá trình đó, chứ không phải do gốc sunfat. Tài liệu đào tạo của Đại học Cornell đưa ra con số: muốn trung hòa độ chua từ 1 kg đạm thì cần khoảng 5,4 kg đá vôi (CaCO3) nếu bón SA, trong khi bón urê chỉ cần khoảng 1,8 kg. Nghĩa là SA làm chua đất gấp khoảng ba lần urê tính trên cùng lượng đạm.

  • Có thể mất đạm trên đất kiềm. Nếu rải SA trên mặt đất kiềm mà không vùi, một phần amoni có thể bay thành khí.

Cách dùng SA cho hiệu quả

  • Tính theo lượng đạm cây cần, đừng tính theo bao: 1 kg urê tương đương lượng đạm của khoảng 2,2 kg SA.

  • Vùi vào đất hoặc bón trước khi tưới, trước cơn mưa nhẹ, nhất là trên đất kiềm. IPNI khuyên làm vậy để hạn chế mất đạm.

  • Đất đã chua thì hạn chế dùng SA. Đại học Bang Oklahoma cho rằng SA không phù hợp với đất chua vốn đã cần bón vôi.

  • Theo dõi pH đất định kỳ nếu bón SA nhiều vụ liền, và bón vôi bù lại khi cần.

  • Cây cần lưu huỳnh nhưng không cần thêm đạm? Khi đó có thể chọn nguồn lưu huỳnh khác như Kali Sunphat hay Magie Sulfate, tùy cây đang thiếu kali hay magie.

Lưu ý khi phối trộn

  • Không trộn chung, không bón cùng lúc với vôi, tro bếp hay chất kiềm khác. Môi trường kiềm làm amoni dễ bay thành khí, mất đạm và gây mùi khai. Nên bón vôi trước, cách ra một thời gian rồi mới bón SA.

  • Tưới nhỏ giọt: không hòa SA chung bồn đậm đặc với phân chứa canxi, ví dụ Canxi Nitrat. Hướng dẫn bảo dưỡng hệ thống tưới của Đại học California cho biết canxi nitrat gặp phân sunfat sẽ tạo thạch cao ít tan, lắng cặn, dễ làm nghẹt béc. Vì vậy người ta thường để phân chứa canxi một bồn, phân chứa sunfat, lân một bồn riêng.

  • Thử trong lọ trước. Hòa phân với nước giếng nhà mình đúng nồng độ sẽ tưới, đậy lại để qua đêm. Sáng ra thấy cặn hoặc vẩn đục thì đừng trộn chung.

Tóm lại

Phân SA (amoni sunfat) là đạm kèm lưu huỳnh, dễ tan, dễ bảo quản, hợp với lúa nước, đất kiềm và đất thiếu lưu huỳnh. Đổi lại, SA ít đạm, tính theo ký đạm thường đắt hơn urê và làm chua đất mạnh. Biết đất mình chua hay kiềm, có thiếu lưu huỳnh không, rồi mới quyết định bón SA và bón bao nhiêu.

Bà con cần tư vấn cách chọn phân đạm, phân lưu huỳnh cho ruộng vườn nhà mình, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Viện Dinh dưỡng Cây trồng Quốc tế (IPNI) – Nutrient Source Specifics số 12 "Ammonium Sulfate"; Đại học Bang Oklahoma – trang Nitrogen Use Efficiency "Ammonium Sulfate"; Đại học Cornell – Chương trình CCA, "Describe the long-term change in soil pH from applying N"; Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) – Rice Knowledge Bank, "Sulfur deficiency"; Đại học California (UC ANR) – "Maintenance of Microirrigation Systems".

Ảnh minh họa: Adam Rędzikowski, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).