Bà con đi vườn thấy lá non, lá bánh tẻ vàng nhạt ở phần thịt lá, còn dọc các gân lớn vẫn giữ một dải xanh đậm, nhìn lốm đốm như ô bàn cờ, thì nhiều khả năng cây đang thiếu mangan (Mn). Dấu hiệu này rất dễ nhầm với thiếu sắt, thiếu kẽm; nhầm là phun sai, tốn tiền mà lá vẫn vàng. Bài này giúp bà con nhìn cho đúng và xử lý cho trúng.

Mangan làm gì trong cây?

Mangan là vi lượng, cây cần rất ít nhưng không thể thiếu. Nó tham gia trực tiếp vào quá trình quang hợp, giúp lá tạo diệp lục và “kích hoạt” nhiều men (enzyme) trong cây. Mangan còn góp phần làm thân cành cứng cáp và giúp cây chống chịu tốt hơn khi gặp nắng nóng, khô hạn.

Thiếu mangan thì lá nhạt màu, quang hợp kém, cây chậm lớn, thân giòn, ra hoa và đậu trái kém. Mangan di chuyển kém trong cây, nên khi thiếu, cây không lấy được từ lá già nuôi lá mới. Vì vậy triệu chứng thường thấy ở lá non và lá vừa trưởng thành phía trên trước.

Dấu hiệu nhận biết cây thiếu mangan

  • Vàng giữa các gân lá ở lá non và lá bánh tẻ, lá già bên dưới thường vẫn xanh.

  • Dọc gân chính và các gân lớn còn một dải xanh đậm khá rộng, ranh giới xanh – vàng nhòe chứ không sắc nét; gân nhỏ thì mờ đi. Lá trông lốm đốm, loang lổ.

  • Kích thước lá gần như bình thường, không bị nhỏ lại hay mọc chùm.

  • Thiếu nặng: trên phần lá vàng xuất hiện đốm nâu nhỏ, hơi lõm, sau khô chết thành lỗ chấm.

  • Trên lúa, ngô và các cây họ lúa: lá có sọc vàng chạy dọc phiến lá, kèm đốm nâu xám.

Phân biệt với thiếu sắt và thiếu kẽm

  • Thiếu sắt: vàng nặng nhất ở đọt non nhất, có khi trắng bệch; gân lá xanh rõ, mảnh như tấm lưới, ranh giới sắc nét; thường không có đốm nâu lõm.

  • Thiếu mangan: vàng nhạt hơn, ít khi trắng bệch; dải xanh quanh gân rộng và nhòe; hay có đốm nâu nhỏ trên phần vàng.

  • Thiếu kẽm: dấu hiệu dễ nhận nhất là lá nhỏ, hẹp, lóng ngắn, lá mọc chùm thành búi ở ngọn; vàng có thể lan cả xuống lá già.

Thực tế ở đất kiềm, cây hay thiếu cùng lúc hai, ba vi lượng, triệu chứng chồng lên nhau rất khó tách. Khi chưa chắc, nên gửi mẫu lá đi phân tích hoặc phun thử riêng từng loại trên vài cây.

Vì sao cây bị thiếu mangan?

  • Đất pH cao, đất đá vôi, bón vôi quá tay: mangan dễ tiêu nhất khi pH đất khoảng 5–6,5; pH càng cao, mangan càng bị khóa, nhất là trên 7,5.

  • Đất cát nghèo, dễ bị rửa trôi.

  • Đất nhiều chất hữu cơ, đất than bùn: mangan bị giữ chặt, rễ khó lấy.

  • Bón dư canxi, magie hoặc lân làm cây hút mangan kém.

Ngược lại, ở đất chua (pH thấp) hoặc đất ngập úng, mangan lại tan quá nhiều và có thể gây ngộ độc: lá già nổi đốm nâu, vàng loang ở chóp và mép lá. Vì vậy đừng bón mangan “cho chắc ăn” khi chưa thấy dấu hiệu thiếu.

Cách xử lý cây thiếu mangan

1. Phun lá – cách nhanh và hiệu quả nhất

Các tài liệu khuyến nông đều coi phun mangan lên lá là cách chính để cứu cây, nhất là trên đất kiềm, vì bón vào đất kiềm thì mangan lại bị khóa rất nhanh.

  • Mangan chelate như Mn-EDTA-13: mangan được “bọc” nên bền, ít bị kết tủa, dễ pha chung, ít gây cháy lá. Pha đúng liều ghi trên bao bì.

  • Mangan sunfat như MnSO₄.H₂O: rẻ, tan tốt, dùng phổ biến. Pha đặc dễ cháy lá. Trên lúa, Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (Ấn Độ) khuyến cáo 0,2% (2 g/lít nước), phun 2 lần cách nhau 15 ngày; cây khác pha theo hướng dẫn trên bao bì.

  • Phun sáng sớm hoặc chiều mát, ướt đều hai mặt lá, tập trung lá non và lá bánh tẻ.

  • Thường phải phun 2–3 lần, cách nhau khoảng 10 ngày mới thấy lứa lá mới xanh đều.

2. Bón vào đất – khi nào nên làm

Bón mangan sunfat vào đất chỉ thật sự hiệu quả trên đất chua, đất cát. Ở đất kiềm, nếu muốn đưa mangan qua gốc thì nên dùng dạng chelate, hòa nước tưới quanh vùng rễ hoặc cho vào hệ thống tưới nhỏ giọt.

3. Sửa đất để bệnh không quay lại

  • Đo pH trước khi bón vôi, chỉ bón đủ để nâng pH về mức cây cần, không bón dư.

  • Cân đối lân, không bón lân quá nhiều.

  • Giữ thoát nước tốt, tránh úng – úng vừa hại rễ vừa làm mangan lúc thiếu lúc thừa.

Lưu ý

  • Thử trên vài cây trước khi pha mangan chung với thuốc hoặc phân bón lá khác.

  • Lá đã vàng lâu thường không xanh lại hẳn; bà con nhìn lứa lá mới ra xanh là đã xử lý đúng.

  • Dư mangan cũng làm cây khó hút sắt, nên đừng tăng liều quá hướng dẫn.

  • Nếu cây thiếu nhiều vi lượng cùng lúc (sắt, kẽm, mangan), nên dùng hỗn hợp như Combi Amino Chelate thay vì phun lẻ từng chất.

Tóm lại

Lá non vàng lốm đốm, dải xanh rộng dọc gân, có đốm nâu nhỏ là dấu hiệu cây thiếu mangan. Cứu nhanh bằng phun Mn-EDTA hoặc MnSO₄ lúc trời mát, nhắc lại vài lần; về lâu dài thì giữ pH đất hợp lý, không bón vôi, bón lân quá tay.

Bà con cần tư vấn chọn loại mangan và liều dùng cho từng loại cây, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Bộ Nông nghiệp Ontario (OMAFRA) – Chẩn đoán vi lượng: Mangan; Khuyến nông Đại học Bang North Carolina (NC State) – Vai trò của mangan trong dinh dưỡng cây rau; Đại học Wisconsin – A2526 “Soil and applied manganese”; Sổ tay Bệnh cây vùng Tây Bắc Thái Bình Dương (PNW) – Thiếu dinh dưỡng chính trên cây ăn trái; Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU) – Dinh dưỡng khoáng cây lúa: Mangan.