Bà con đi vườn thấy lá già phía dưới vàng ở mép rồi cháy khô thành viền nâu, như bị lửa táp, trong khi giữa lá vẫn còn xanh; trái thì nhỏ, ăn nhạt, màu không đẹp dù đã bón phân đều đặn. Rất có thể cây đang thiếu kali (K). Kali là chất đa lượng, cây cần nhiều chỉ sau đạm, nên thiếu kali ảnh hưởng thẳng tới năng suất và giá bán. Bài này chỉ bà con cách nhận biết và chọn đúng loại kali.

Kali quan trọng với cây thế nào?

Kali không nằm trong thân lá như đạm hay lân, mà làm nhiệm vụ “điều phối” bên trong cây:

  • Điều khiển lỗ khí trên lá đóng mở, giúp cây giữ nước, chịu hạn, chịu nắng tốt hơn.

  • Chuyển đường từ lá về trái, củ, hạt: đủ kali thì trái to, ngọt, màu đẹp, để được lâu.

  • Giúp thân cành cứng, ít đổ ngã, cây khỏe hơn trước sâu bệnh.

Kali di chuyển rất dễ trong cây. Khi thiếu, cây rút kali từ lá già đem nuôi lá non, nên lá già, lá giữa bị trước, còn đọt non thường vẫn xanh.

Dấu hiệu nhận biết cây thiếu kali

  • Mép lá và chóp lá già vàng trước, sau đó cháy nâu, khô giòn; phần giữa lá và quanh gân chính còn xanh.

  • Lá có thể cong lên ở hai bên mép, nhỏ hơn bình thường.

  • Cây héo nhanh khi trời nắng, thân yếu, dễ đổ ngã.

  • Trái nhỏ, kém ngọt, màu nhạt, chín không đều; củ nhỏ, hạt lép.

  • Trên ngô, lúa: lá dưới gốc cháy vàng từ chóp, lan dọc theo mép lá.

Đừng nhầm với thiếu magie, thiếu đạm

  • Thiếu magie: cũng ở lá già, nhưng vàng giữa các gân, ở phần giữa phiến lá, mép lá có khi còn xanh. Thiếu kali thì bắt đầu từ mép.

  • Thiếu đạm: lá già vàng đều cả lá, cây còi, lá nhỏ, không có viền cháy khô ở mép.

  • Cháy mép do hạn, mặn, gió nóng hay bón phân quá tay: thường xuất hiện đột ngột sau một đợt nắng gắt hoặc sau khi bón, và có thể cháy cả lá non.

Khi còn phân vân, bà con nên lấy mẫu lá và đất đi phân tích. Tốn ít tiền mà bón đúng, đỡ mất cả vụ.

Vì sao cây thiếu kali?

  • Đất cát, đất bạc màu, ít sét: kali tan trong nước, gặp mưa nhiều hoặc tưới đẫm là bị rửa trôi.

  • Vườn cho trái nhiều năm mà chủ yếu bón đạm, lân; mỗi vụ trái mang đi một lượng kali lớn.

  • Khô hạn, đất nén chặt: rễ hút kém dù đất có kali.

  • Bón quá nhiều vôi, magie hoặc phân có đạm amoni cũng làm cây hút kali khó hơn.

Bổ sung kali đúng cách

1. Chọn loại kali phù hợp

  • Kali clorua (KCl, kali đỏ/kali trắng): rẻ, phổ biến nhất, nhưng gần một nửa trọng lượng là clo. Các cây kỵ clo như cây ăn trái, cây có múi, nho, dâu tây, bơ, khoai tây, thuốc lá nên hạn chế dùng.

  • Kali sunfat (K₂SO₄): khoảng 50% K₂O, có thêm 18% lưu huỳnh, clo rất thấp, ít gây xót rễ. Hợp cho cây ăn trái, rau ăn quả, nhất là giai đoạn nuôi trái. Bà con có thể dùng Kali Sunphat K₂SO₄.

  • Kali nitrat (KNO₃): vừa có đạm vừa có kali, là loại hay dùng nhất để phun kali lên lá. Hợp khi cây cần cả đạm, ví dụ giai đoạn trái non; gần thu hoạch nên giảm vì đạm muộn dễ làm trái chậm chín, kém màu.

  • MKP (KH₂PO₄): có kali và lân, không có clo, không có đạm. Thường dùng phun lá trước ra hoa và lúc nuôi trái, giúp trái chắc, ngọt, lên màu. Tham khảo MKP bón lá.

2. Bón gốc là chính, phun lá là phụ

  • Cây cần kali với lượng lớn, nên bón gốc vẫn là chính; phun lá chỉ để bổ sung nhanh lúc cây cần gấp, không thay được bón gốc.

  • Ở đất cát, chia nhỏ nhiều lần thay vì bón dồn một lần, để kali không bị rửa trôi hết.

  • Với cây ăn trái, tăng kali từ lúc trái lớn tới trước thu hoạch – đây là lúc cây chuyển đường về trái nhiều nhất.

  • Lượng bón cụ thể tùy loại cây, tuổi cây và kết quả phân tích đất; với phân phun lá, pha đúng liều ghi trên bao bì.

  • Tưới đủ ẩm sau khi bón, kali phải tan trong nước mới tới được rễ.

Lưu ý

  • Đừng bón kali quá tay: dư kali làm cây khó hút magie và canxi, dễ sinh ra bệnh thiếu chất khác.

  • Phun lá lúc sáng sớm hoặc chiều mát, không phun đặc hơn hướng dẫn để tránh cháy lá.

  • Lá đã cháy mép không xanh lại được; bà con theo dõi lá mới và chất lượng trái lứa sau.

  • Kết hợp phân hữu cơ hoai mục giúp đất giữ kali tốt hơn, nhất là đất cát.

Tóm lại

Lá già cháy mép, trái nhỏ, kém ngọt là lời “kêu cứu” của cây thiếu kali. Bổ sung bằng bón gốc là chính, chia nhiều lần; cây ăn trái và cây kỵ clo nên ưu tiên kali sunfat, kết hợp phun KNO₃ hoặc MKP vào giai đoạn ra hoa, nuôi trái. Bón cân đối, đủ ẩm thì trái sẽ to, ngọt và đẹp hơn rõ rệt.

Bà con cần tư vấn chọn loại kali và cách bón cho từng loại cây, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Khuyến nông Đại học Bang Mississippi – Nguồn phân kali (Potassium Sources); Khuyến nông Đại học Minnesota – Nhận biết triệu chứng thiếu kali trên cây trồng; Khuyến nông Đại học Georgia (UGA) – Phun phân bón lá cho cây bông; Sổ tay Bệnh cây vùng Tây Bắc Thái Bình Dương (PNW) – Thiếu dinh dưỡng chính trên cây ăn trái; Đại học Nông nghiệp Tamil Nadu (TNAU) – Dinh dưỡng khoáng cây ổi: Kali.

Ảnh minh họa: Simranpreetsidhu, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).