Tới mùa xử lý ra hoa, nhiều nhà vườn trồng cam, quýt, bưởi hỏi: có nên phun urê lên lá cho cây ra hoa nhiều hơn không? Câu trả lời là có cơ sở khoa học, nhưng phải dùng đúng loại urê, đúng liều, đúng lúc. Công thức dưới đây dựa trên thí nghiệm nhiều năm của giáo sư Carol Lovatt (Đại học California Riverside, Mỹ) và hướng dẫn của khuyến nông Đại học Florida (UF/IFAS). Các con số đổi sang kg, lít, hécta là do chúng tôi tự quy đổi.

Vì sao phun urê lên lá giúp cây có múi ra hoa nhiều hơn?

Urê thấm vào lá được men urease phân giải thành CO2 và amoniac. Nhóm của GS. Lovatt phát hiện khi cây có múi gặp lạnh hoặc bị khô hạn vừa phải (xiết nước), lượng amoniac trong lá tăng lên song song với số hoa. Amoniac thúc cây tạo arginine rồi polyamine, nhóm chất liên quan tới ra hoa, đậu trái và cỡ trái. Nói nôm na, phun urê đúng lúc là tiếp thêm tín hiệu cho mầm hoa đang hình thành.

GS. Lovatt cũng cho biết ở vùng mùa đông ấm và khô, urê phun lá có thể hỗ trợ đợt xiết nước để tăng số hoa, điều đáng chú ý với vườn miền Nam.

Urê biuret thấp là gì, vì sao bắt buộc phải dùng?

Biuret là chất sinh ra khi hai phân tử urê kết hợp với nhau lúc sản xuất phân. Bón gốc thì ít đáng ngại, nhưng phun lên lá cây có múi thì biuret gây vàng lá, cháy chóp lá. Vì vậy:

  • Đại học California yêu cầu urê phun lá cây có múi chứa không quá 0,25% biuret.

  • UF/IFAS (năm 2024) chặt hơn: từ 0,2% trở xuống.

  • Nhiều loại urê bón gốc có biuret cao hơn ngưỡng này. Bà con đọc kỹ bao bì, chỉ dùng loại ghi rõ biuret thấp (low-biuret).

Công thức phun cụ thể

Theo Đại học California Riverside

  • Phân: urê 46% N, biuret không quá 0,25%.

  • Liều gốc: 50 pound urê trong 200 gallon nước cho 1 mẫu Anh (acre).

  • Quy đổi: khoảng 56 kg urê pha trong khoảng 1.870 lít nước cho 1 ha, nồng độ xấp xỉ 3% (khoảng 30 g urê/lít).

  • Theo cây: thí nghiệm tính 96 cây mỗi mẫu Anh (khoảng 237 cây/ha), quy ra mỗi cây cam trưởng thành nhận khoảng 236 g urê trong gần 8 lít dung dịch.

  • Số lần: phun một lần duy nhất trước ra hoa.

Theo UF/IFAS (Đại học Florida)

  • 53 đến 60 pound urê biuret thấp mỗi mẫu Anh, quy đổi khoảng 59 đến 67 kg urê/ha (27 đến 31 kg N/ha).

  • Phun khoảng 6 đến 8 tuần trước khi hoa nở; nếu phun lặp lại thì cách nhau ít nhất 2 tuần.

Hai nguồn khá khớp nhau: khoảng 56 đến 67 kg urê cho 1 ha, phun một lần. Bà con không nên vượt mức này.

Thời điểm phun

Ở California, GS. Lovatt phun chủ yếu từ 1/1 đến 15/2 cho cam navel và từ 15/12 đến 15/1 cho quýt Clementine, đúng lúc mầm đã chuyển hẳn sang mầm hoa mà hoa chưa nở. Phun quá sớm kém hiệu quả; phun muộn chỉ còn giúp giữ hoa, giữ trái.

Lịch tháng của Mỹ không áp thẳng cho Việt Nam. Cách dễ nhất là theo mốc của UF/IFAS: khoảng 6 đến 8 tuần trước ngày dự kiến hoa nở, thường rơi vào giai đoạn xiết nước. Đây là cách chúng tôi vận dụng, bà con đối chiếu với lịch xử lý ra hoa của vườn mình.

Hiệu quả trong thí nghiệm

  • Cam navel (Ali và Lovatt, 1994): phun giữa tháng 1 tăng thêm khoảng 82 kg trái mỗi cây cộng dồn 3 năm, phun giữa tháng 2 tăng khoảng 65 kg, so với cây chỉ bón urê vào đất với lượng gấp 5 lần. Năng suất tăng chủ yếu nhờ nhiều trái hơn.

  • Cam Valencia ở Florida: phun cuối tháng 12 cho nhiều hơn 45% số hoa so với cây không phun.

Các thí nghiệm làm trên cam và quýt, chưa có số liệu riêng cho bưởi, nên với bưởi càng phải thử trước.

Lưu ý khi pha và phun

  • Thứ tự pha: cho nửa lượng nước sạch vào bình, rắc urê từ từ, khuấy tan hết (nước mát đi là bình thường) rồi thêm nước cho đủ. Ví dụ bình 16 lít theo nồng độ 3% là khoảng 480 g urê (số quy đổi).

  • pH dung dịch nên ở khoảng 5,5 đến 6,5.

  • Không tự ý pha chung với thuốc hay phân bón lá khác khi chưa thử, vì nồng độ urê đã khá cao.

  • Thử trước trên vài cây, theo dõi vài ngày, không thấy cháy chóp lá, vàng lá rồi mới phun cả vườn.

  • Tính theo tổng liều, đừng phun đẫm. Phun ướt đều hai mặt lá, không để nhỏ giọt. Phun lượng nước quá lớn (500 đến 700 gallon mỗi mẫu Anh, khoảng 4.700 đến 6.500 lít/ha) làm urê đọng ở mũi lá, cháy chóp nhiều hơn. Cây nhỏ hơn thì giảm lượng dung dịch mỗi cây.

  • Thời tiết: UF/IFAS khuyên không phun khi trời trên khoảng 29°C; phun sáng sớm hoặc chiều mát, lặng gió; sắp mưa thì hoãn.

  • Cây yếu do hạn nặng, sâu bệnh dễ cháy lá hơn. Phun lá chỉ bổ trợ, không thay được bón gốc.

Tóm lại

Chỉ dùng urê biuret thấp (không quá 0,25%, tốt nhất từ 0,2% trở xuống); khoảng 56 kg urê trong 1.870 lít nước cho 1 ha (khoảng 3%); phun một lần, 6 đến 8 tuần trước khi hoa nở; phun đều, không đẫm, lúc trời mát; và luôn thử trên vài cây trước.

Bà con cần tư vấn thêm về dinh dưỡng cho cây có múi giai đoạn ra hoa, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Đại học California Riverside, C. J. Lovatt, "Urea – citraculture's amazing little molecule" (Citrograph, 2014) và "Properly Timed Foliar-Applied Urea and Phosphite Increase Citrus Yield and Fruit Size" (2023); Ali và Lovatt, J. Amer. Soc. Hort. Sci. (1994); UF/IFAS, M. Zekri, "Foliar feed trees" (Citrus Industry, 2024).

Ảnh minh họa: Christoph Strässler, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).