Cà phê vối kinh doanh ở Tây Nguyên là cây "ăn phân" rất khỏe, nhưng nhiều vườn vẫn bón theo thói quen: năm thiếu kali, năm dư đạm, tốn tiền mà đất ngày càng chua. Bài này tổng hợp công thức bón gốc từ tài liệu kỹ thuật cà phê vối bền vững do Trung tâm Khuyến nông Quốc gia biên soạn cùng các nhà khoa học Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), kèm số liệu nghiên cứu của WASI.

Mỗi tấn cà phê nhân lấy đi bao nhiêu dinh dưỡng?

Theo TS. Trương Hồng (WASI), 1 tấn cà phê vối nhân chứa khoảng 34,5 đến 40 kg đạm (N), 6,5 đến 7,5 kg lân (P2O5), 35,5 đến 40 kg kali (K2O), cùng một ít lưu huỳnh, canxi, magie, kẽm và bo.

Cây không hút hết phân bón xuống. Với vườn kinh doanh, hiệu suất sử dụng trung bình chỉ khoảng 36% với đạm, 5% với lân và 39% với kali, nên lượng bón luôn phải cao hơn lượng hạt mang đi. Đạm và kali là hai chất chính; lân cây cần ít hơn nhiều.

Công thức cho vườn 3,5 đến 4 tấn nhân/ha

Áp dụng cho cà phê vối từ năm thứ 4 trở đi, chia 4 đợt:

  • Đợt 1, mùa khô, cùng lần tưới nước thứ 2 (tháng 1 đến 2): 200 kg đạm SA (sunphat amon).

  • Đợt 2, đầu mùa mưa (tháng 5 đến 6): 180 kg urê, 350 kg lân nung chảy, 160 kg kali clorua (KCl).

  • Đợt 3, giữa mùa mưa (tháng 7 đến 8): 180 kg urê, 350 kg lân nung chảy, 170 kg KCl.

  • Đợt 4, cuối mùa mưa (tháng 9 đến 10): 160 kg urê, 170 kg KCl.

Cả năm cho 1 ha: 200 kg SA, 520 kg urê, 700 kg lân nung chảy, 500 kg KCl. Chúng tôi quy ra (SA 21% N, urê 46% N, lân nung chảy 15% P2O5, KCl 60% K2O) được khoảng 281 kg N, 105 kg P2O5 và 300 kg K2O/ha/năm.

Tài liệu cũng có bảng tỷ lệ cho thấy lân có thể bón dồn 100% vào đợt đầu mùa mưa thay vì chia hai lần.

Vườn năng suất cao hơn

Mỗi tấn nhân tăng thêm trên 1 ha, bón thêm 150 kg urê, 100 kg lân nung chảy, 120 kg KCl. Ví dụ vườn nhắm khoảng 5 tấn, chúng tôi tính ra cả năm khoảng 670 kg urê, 800 kg lân nung chảy, 620 kg KCl, cộng 200 kg SA đợt 1; phần tăng thêm chia vào các đợt mùa mưa.

Quy ra mỗi gốc

Với khoảng cách 3 x 3 m (khoảng 1.100 cây/ha), chúng tôi quy đổi gần đúng mỗi gốc: đợt 1 khoảng 180 g SA; đợt 2 khoảng 160 g urê, 315 g lân nung chảy, 145 g KCl; đợt 3 khoảng 160 g urê, 315 g lân nung chảy, 155 g KCl; đợt 4 khoảng 145 g urê, 155 g KCl. Mật độ khác thì lấy lượng cho 1 ha chia cho số cây thực tế.

Phân hữu cơ: nền móng của đất bazan

  • Bón 15 đến 20 tấn phân chuồng/ha. Đất hữu cơ dưới 2,5% thì 1 đến 2 năm bón một lần; 2,5 đến 3,5% thì 2 đến 3 năm; trên 3,5% thì 3 đến 4 năm.

  • Khoảng 4 đến 5 tấn phân xanh tương đương 1 tấn phân chuồng; 5 kg phân chuồng tương đương 1 kg phân hữu cơ sinh học hoặc hữu cơ vi sinh.

  • Bón đầu hoặc giữa mùa mưa, theo rãnh rộng 30 cm, sâu 15 đến 20 cm, lấp đất; lần sau đào rãnh hướng khác. Vỏ cà phê ủ hoai cũng là nguồn hữu cơ tốt.

Bón qua nước tưới: tiết kiệm phân

Nghiên cứu của Viện Thổ nhưỡng Nông hóa cùng WASI tại Đắk Lắk và Gia Lai (2015 đến 2017): vườn từ 3,5 tấn/ha trở xuống bón qua nước tưới 240 kg N, 120 kg P2O5, 200 kg K2O mỗi năm, chia 6 lần; vườn trên 3,5 tấn bón 300 kg N, 150 kg P2O5, 250 kg K2O, chia 8 lần, dùng urê, MKP (KH2PO4) và KCl. So với bón qua đất, cách này giảm 20% lượng phân mà năng suất tăng 552 đến 1.064 kg/ha/năm.

Lưu ý khi trộn và bón phân

  • Cách bón: rải theo rãnh quanh tán rộng 15 đến 20 cm, xới trộn với đất sâu 5 đến 10 cm rồi lấp lại; vườn đã giao tán thì bón dọc mép tán.

  • Thứ tự, cách trộn: nên bón riêng phân lân. Lân nung chảy có tính kiềm, không trộn chung với SA hay urê. Urê với KCl nếu trộn thì trộn ngay trước khi bón và bón hết trong ngày vì dễ hút ẩm, chảy nước.

  • Đất phải ẩm: mùa khô chỉ bón SA kết hợp tưới; mùa mưa bón khi đất ẩm, tránh lúc sắp mưa to.

  • Thử trước: khi đổi sang phân hoặc công thức mới, làm trước trên vài hàng cây, theo dõi rồi mới áp dụng cả vườn.

  • Đừng bón quá tay: đạm quá cao nhiều năm làm đất chua, cây khó hút kali; lân quá cao, nhất là lân nung chảy, làm giảm hút kẽm.

  • Vi lượng: thiếu kẽm thì lá non nhỏ, hình mũi mác, ngọn rụt lại; khi đó có thể bổ sung kẽm sulfate, liều theo hướng dẫn trên bao bì.

  • Phân tích đất định kỳ: theo WASI, bón theo độ phì đất và năng suất dự kiến giúp tiết kiệm 5 đến 30% chi phí phân.

Tóm lại

Vườn cà phê vối 3,5 đến 4 tấn nhân/ha cần khoảng 281 kg N, 105 kg P2O5, 300 kg K2O mỗi ha mỗi năm, tức 200 kg SA, 520 kg urê, 700 kg lân nung chảy, 500 kg KCl, chia 4 đợt: SA trong mùa khô, ba đợt urê và kali trong mùa mưa. Đừng quên phân hữu cơ và kiểm tra đất định kỳ.

Bà con cần tư vấn thêm về phân bón cho cà phê, cứ gọi số tư vấn trên website hoặc nhắn Zalo cho Chelate Asia nhé.

Tài liệu tham khảo: Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và WASI, "Kỹ thuật sản xuất cà phê vối bền vững và tái canh cà phê vối" (2018); TS. Trương Hồng (WASI), "Cơ sở khoa học xác định lượng phân bón cho cây cà phê" (2017); Nguyễn Đức Dũng và cộng sự, Tạp chí Khoa học Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam số 12(97)/2018.

Ảnh minh họa: P. Hughes, Wikimedia Commons (CC BY 4.0).