Đây là một hiện tượng khá phổ biến ở nhiều ruộng lạc. Cây sinh trưởng rất mạnh, thân lá xanh tốt, phủ kín mặt luống nhưng khi thu hoạch lại cho ít củ, củ nhỏ và tỷ lệ lép cao.
Nhiều người lầm tưởng đây là dấu hiệu của một vụ mùa thành công nên tiếp tục bổ sung thêm phân đạm. Tuy nhiên, chính điều này lại có thể làm năng suất giảm xuống.
Vì sao cây lạc xanh tốt nhưng lại ít củ?
Nguyên nhân chính là mất cân bằng giữa sinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh sản.
Sinh trưởng sinh dưỡng là quá trình cây phát triển thân, lá và cành.
Sinh trưởng sinh sản là quá trình cây ra hoa, hình thành tia lạc và phát triển củ.
Khi cây được cung cấp quá nhiều đạm (N), cây sẽ ưu tiên phát triển thân lá thay vì tập trung tạo củ.
Đặc biệt, cây lạc là cây họ đậu, trên rễ có các nốt sần chứa vi khuẩn cộng sinh Rhizobium, giúp cây tự cố định một phần đạm từ không khí. Vì vậy, nhu cầu bổ sung đạm từ bên ngoài không quá cao như nhiều người vẫn nghĩ.
Nếu tiếp tục bón nhiều đạm trong giai đoạn giữa và cuối vụ, cây sẽ dễ gặp tình trạng:
- Thân lá phát triển quá mức.
- Tia lạc hình thành ít.
- Dinh dưỡng không tập trung nuôi củ.
- Tăng tỷ lệ củ lép, củ nhỏ.
- Năng suất giảm dù cây vẫn rất xanh tốt.
Những dưỡng chất quyết định năng suất củ của cây lạc
1. Lân (P) giúp phát triển bộ rễ và hình thành tia lạc
Lân đóng vai trò quan trọng trong việc:
- Kích thích bộ rễ phát triển mạnh.
- Hỗ trợ quá trình ra hoa.
- Thúc đẩy sự hình thành tia lạc.
- Tăng khả năng đậu củ.
Nếu thiếu lân, cây có thể vẫn xanh nhưng khả năng tạo củ sẽ giảm đáng kể.
2. Kali (K) giúp vận chuyển dinh dưỡng về củ
Kali có vai trò như một "hệ thống vận chuyển" trong cây.
Khi được cung cấp đầy đủ, kali giúp:
- Tăng khả năng vận chuyển đường và tinh bột từ lá xuống củ.
- Giúp củ chắc hơn.
- Tăng khối lượng và chất lượng củ.
- Giảm tỷ lệ lép.
3. Canxi (Ca) là dưỡng chất đặc biệt quan trọng đối với cây lạc
Khác với nhiều cây trồng khác, quả lạc được hình thành và phát triển trực tiếp trong đất.
Canxi là dưỡng chất ít di động trong cây nên cần có mặt ngay tại vùng đất nơi tia lạc phát triển thành củ.
Nếu thiếu canxi, cây dễ gặp tình trạng:
- Củ lép.
- Củ nhỏ.
- Vỏ củ kém phát triển.
- Giảm năng suất rõ rệt.
4. Vôi không chỉ cung cấp canxi
Bón vôi hợp lý còn mang lại nhiều lợi ích:
- Giảm độ chua của đất.
- Cải thiện môi trường đất.
- Tăng hoạt động của vi sinh vật có lợi.
- Hỗ trợ sự phát triển của nốt sần cố định đạm.
- Tạo điều kiện thuận lợi cho tia lạc và củ phát triển.
Nếu cây đã quá xanh tốt thì nên xử lý thế nào?
Trước tiên, cần ngừng bổ sung thêm phân đạm.
Đồng thời, ưu tiên bổ sung các dưỡng chất liên quan đến quá trình tạo củ như:
- Lân.
- Kali.
- Canxi.
- Vôi (nếu đất chua).
Trong trường hợp cây sinh trưởng quá mạnh, có thể cân nhắc sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng như Mepiquat chloride hoặc CCC (Chlormequat chloride) để hỗ trợ hãm sinh trưởng.
Các hoạt chất này giúp:
- Hạn chế cây tiếp tục phát triển thân lá.
- Giảm tiêu hao dinh dưỡng cho sinh trưởng sinh dưỡng.
- Tăng khả năng phân bổ dinh dưỡng về tia lạc và củ.
Tuy nhiên, cần sử dụng đúng thời điểm và đúng liều lượng, tránh lạm dụng.
Kết luận
Một ruộng lạc năng suất cao không phải là ruộng lạc xanh nhất, mà là ruộng lạc có:
✅ Bộ rễ khỏe.
✅ Nhiều nốt sần hoạt động tốt.
✅ Hình thành nhiều tia lạc.
✅ Được cung cấp đủ lân, kali và canxi.
✅ Biết chuyển dinh dưỡng từ thân lá sang nuôi củ đúng thời điểm.
Nói cách khác, mục tiêu không phải là làm cho cây càng xanh càng tốt, mà là giúp cây sử dụng dinh dưỡng đúng chỗ để tạo ra nhiều củ hơn.