Bo (Boron - B) là một trong những nguyên tố vi lượng thiết yếu đối với cây cà chua. Mặc dù cây chỉ cần một lượng rất nhỏ (khoảng 5–36 mg/kg chất khô), nhưng Bo lại tham gia vào nhiều quá trình sinh lý quan trọng như phân chia tế bào, hình thành thành tế bào, phát triển rễ, ra hoa, thụ phấn và đậu quả. Chỉ cần thiếu Bo trong một thời gian ngắn cũng có thể làm giảm đáng kể năng suất và chất lượng quả.
Vai trò của Bo đối với cây cà chua
1. Tăng khả năng ra hoa và đậu quả
Bo góp phần hình thành hạt phấn khỏe, tăng tỷ lệ nảy mầm của hạt phấn và giúp ống phấn phát triển thuận lợi. Nhờ đó quá trình thụ phấn, thụ tinh diễn ra hiệu quả hơn, hạn chế hiện tượng rụng hoa và tăng tỷ lệ đậu quả.
2. Thúc đẩy sinh trưởng của mô non
Bo tham gia vào quá trình phân chia và kéo dài tế bào, giúp đỉnh sinh trưởng phát triển bình thường, đồng thời kích thích hình thành bộ rễ khỏe mạnh.
3. Tăng hiệu quả quang hợp
Bo giúp ổn định cấu trúc lục lạp, thúc đẩy quá trình tổng hợp diệp lục, từ đó nâng cao hiệu suất quang hợp và khả năng tạo chất khô.
4. Tăng khả năng chịu hạn
Bo góp phần duy trì tính toàn vẹn của màng tế bào, giúp cây giữ nước tốt hơn và tăng khả năng thích nghi trong điều kiện khô hạn hoặc thiếu nước.
5. Hỗ trợ vận chuyển đường và dinh dưỡng
Bo tham gia vào quá trình vận chuyển carbohydrate từ lá đến hoa và quả, giúp quả phát triển đồng đều, hạn chế dị dạng và nâng cao chất lượng nông sản.
Dấu hiệu cây cà chua bị thiếu Bo
1. Trên rễ và thân
- Đỉnh rễ sinh trưởng chậm, chuyển màu nâu hoặc đen.
- Rễ non dễ bị chết.
- Ngọn sinh trưởng bị teo hoặc ngừng phát triển.
- Thân ngắn, mập bất thường, giòn và dễ gãy.
- Thân dễ nứt dọc, xuất hiện hiện tượng rỗng thân.
- Chồi nách phát triển nhiều nhưng cây sinh trưởng mất cân đối.
2. Trên lá
- Lá non biến dạng, xoăn hoặc nhăn.
- Lá mới nhỏ, dày và giòn.
- Mép lá có thể cháy xém.
- Gân lá cứng, dễ gãy.
- Các lá gần đỉnh sinh trưởng thường chuyển màu nâu hoặc đen trước khi chết.
3. Trên hoa và quả
Đây là nhóm triệu chứng gây thiệt hại lớn nhất.
- Bao phấn phát triển kém.
- Lượng hạt phấn giảm.
- Hạt phấn khó nảy mầm.
- Thụ phấn và thụ tinh kém.
- Rụng hoa, rụng quả non.
- Quả méo, dị dạng.
- Quả nứt hoặc xuất hiện các vết sần, chai cứng trên vỏ.
- Năng suất và chất lượng quả giảm đáng kể.
Nguyên nhân khiến cà chua thiếu Bo
1. Điều kiện đất không phù hợp
Khả năng cung cấp Bo phụ thuộc rất lớn vào tính chất đất.
- Đất cát: Bo dễ bị rửa trôi sau mưa hoặc tưới nhiều.
- Đất sét nặng: Bo dễ bị hấp phụ vào keo đất nên cây khó hấp thu.
- Đất có pH quá thấp hoặc quá cao: Làm giảm lượng Bo hữu hiệu.
Khoảng pH thích hợp để Bo tồn tại ở dạng cây dễ hấp thu là 5,5–6,8.
2. Mất cân đối dinh dưỡng
Việc bón quá nhiều:
- Đạm (N)
- Kali (K)
- Canxi (Ca)
- Magiê (Mg)
có thể làm giảm khả năng hấp thu Bo do hiện tượng đối kháng giữa các ion dinh dưỡng.
3. Hàm lượng chất hữu cơ thấp
Đất nghèo hữu cơ thường giữ Bo kém, khiến nguyên tố này dễ bị rửa trôi và cây nhanh chóng bị thiếu hụt.
4. Thời tiết bất lợi
- Khô hạn kéo dài.
- Đất quá khô hoặc quá ẩm.
- Nhiệt độ thấp kéo dài.
Những điều kiện này đều làm giảm khả năng hấp thu Bo của bộ rễ.
Biện pháp phòng và khắc phục thiếu Bo
1. Bón Bo qua đất
Có thể sử dụng:
- Hàn the (Borax)
- Solubor
- Phân Bo chuyên dùng
Liều lượng tham khảo:
0,5–1,5 kg Borax/ha hoặc theo hướng dẫn của từng sản phẩm.
Nên trộn cùng phân hữu cơ trước khi bón để tăng hiệu quả và giảm thất thoát.
2. Tăng lượng chất hữu cơ
Bổ sung:
- Phân chuồng hoai mục.
- Phân hữu cơ vi sinh.
- Phân compost.
- Phân hữu cơ sinh học.
Việc cải tạo đất giúp giữ Bo tốt hơn và hạn chế hiện tượng rửa trôi.
3. Phun Bo qua lá
Đây là biện pháp cho hiệu quả nhanh, đặc biệt trong giai đoạn cây chuẩn bị ra hoa.
Thời điểm phun:
- Giai đoạn phân hóa mầm hoa.
- Trước khi nở hoa.
- Giai đoạn hoa nở rộ.
- Sau đậu quả non nếu cần.
Có thể phun định kỳ 7–10 ngày/lần, tùy tình trạng sinh trưởng và hướng dẫn của sản phẩm.
Lưu ý không pha Bo ở nồng độ quá cao vì có thể gây ngộ độc vi lượng.
Lưu ý khi sử dụng Bo
- Bo là nguyên tố cây cần với lượng rất nhỏ, vì vậy không nên bón hoặc phun quá liều.
- Chỉ nên bổ sung khi có dấu hiệu thiếu hụt hoặc dựa trên kết quả phân tích đất, phân tích lá.
- Cần cân đối Bo với Canxi và các nguyên tố trung, vi lượng khác để đạt hiệu quả tối ưu.
- Trong điều kiện mưa nhiều hoặc đất cát nhẹ, nên chia thành nhiều lần bón/phun với lượng nhỏ thay vì bổ sung một lần với lượng lớn.
Kết luận
Thiếu Bo là một trong những nguyên nhân phổ biến làm giảm khả năng đậu quả và chất lượng quả trên cây cà chua. Việc nhận biết sớm các triệu chứng như ngọn chậm phát triển, lá non biến dạng, hoa ít phấn, quả méo hoặc nứt sẽ giúp người trồng có biện pháp bổ sung kịp thời. Kết hợp quản lý đất, tăng chất hữu cơ và bổ sung Bo đúng thời điểm sẽ giúp cây sinh trưởng khỏe, tăng tỷ lệ đậu quả và nâng cao năng suất cũng như chất lượng thu hoạch.