Bà con trồng sầu riêng thường nghe đến nứt gai, vỡ gai, nù gai. Đây là những hiện tượng có thể quan sát trực tiếp bên ngoài trái.
Nhưng có một vấn đề khác khó nhận biết hơn: nứt cơm, bể cơm, gãy cơm – bên ngoài trái vẫn có thể phát triển bình thường, nhưng khi bổ ra, phần cơm có kết cấu không chắc, dễ bị tách, nứt hoặc không đồng đều.
Vậy vì sao lại xảy ra tình trạng này?
1. Đừng chỉ nhìn kích thước trái
Trái sầu riêng phát triển đồng thời ở nhiều phần: vỏ, thịt quả, hạt và các mô bên trong.
Một sai lầm khá phổ biến là:
Thấy trái nhỏ → sốt ruột → thúc NPK mạnh để kéo trái.
Việc cung cấp dinh dưỡng quá mạnh, đặc biệt khi đạm cao, có thể thúc đẩy sinh trưởng và làm tốc độ phát triển mô tăng nhanh. Trong quá trình này, các chất điều hòa sinh trưởng như gibberellin cũng có thể ảnh hưởng đến sự giãn và phát triển tế bào.
Nhưng:
Trái lớn nhanh không có nghĩa là cơm tích lũy tốt.
Nếu tốc độ tăng kích thước trái nhanh hơn khả năng quang hợp, vận chuyển và tích lũy carbohydrate của cây, quá trình hình thành vật chất khô trong trái có thể không đồng đều.
Nói đơn giản:
“Cái khung” của trái chạy nhanh, nhưng “vật liệu” để lấp đầy bên trong chưa chắc đã theo kịp.
2. Bộ lá mới là nguồn tạo vật chất nuôi cơm
Muốn cơm sầu riêng chắc và tích lũy tốt, không thể chỉ tập trung vào lượng phân đưa trực tiếp xuống đất.
Bộ lá khỏe → quang hợp tốt → tạo carbohydrate → vận chuyển về trái → tích lũy chất khô, đường và tinh bột.
Vì vậy, khi thấy trái phát triển chậm, câu hỏi đầu tiên không nên chỉ là:
“Có nên tăng NPK không?”
Mà cần hỏi thêm:
“Bộ lá hiện tại có đủ khỏe để tạo vật chất nuôi trái hay không?”
Nếu lá yếu, diện tích lá hữu hiệu thấp hoặc khả năng quang hợp bị hạn chế, việc liên tục tăng phân để ép trái lớn chưa chắc mang lại kết quả như mong muốn.
3. Đừng biến giai đoạn nuôi trái thành cuộc đua “ép trái”
Một sai lầm khác là:
NPK mạnh + NPK phun lá + amino + chất kích thích sinh trưởng, tất cả cùng được tăng lên chỉ vì thấy trái chậm lớn.
Đặc biệt với các chất điều hòa sinh trưởng như GA3, cần sử dụng đúng mục đích, đúng thời điểm và đúng liều lượng theo sản phẩm. Không nên mặc định rằng cứ kích giãn tế bào thì trái sẽ có chất lượng tốt hơn.
Mục tiêu của giai đoạn nuôi trái không phải là:
TRÁI PHÌNH CÀNG NHANH CÀNG TỐT.
Mà là:
LỚN ĐỀU – TÍCH LŨY TỐT – CHẤT KHÔ CAO – CƠM CHẮC – CHẤT LƯỢNG ỔN ĐỊNH.
4. Vai trò của Magie trong giai đoạn nuôi trái
Trong quản lý dinh dưỡng sầu riêng, Magie (Mg) thường bị xem nhẹ vì không trực tiếp làm trái “phình” nhanh như nhiều bà con kỳ vọng.
Trong khi đó, Mg là thành phần trung tâm của phân tử diệp lục và có vai trò quan trọng đối với hoạt động quang hợp.
Bộ lá muốn tạo carbohydrate hiệu quả thì trước hết phải có khả năng quang hợp tốt.
Do đó, ở những vườn có nhu cầu bổ sung Mg, MgSO₄ – Magie sunfat có thể được cân nhắc trong chương trình dinh dưỡng, nhưng cần dựa vào tình trạng cây, đất, nước tưới và lượng Mg đã cung cấp từ các nguồn khác.
Quan trọng là không nên hiểu rằng:
“Bón MgSO₄ là sẽ hết nứt cơm.”
Không có một loại phân đơn lẻ nào có thể đảm bảo điều đó.
Mg chỉ là một mắt xích trong cả hệ thống gồm bộ lá, nước, rễ, dinh dưỡng đa – trung – vi lượng và quá trình tích lũy vật chất trong trái.
5. Cần cân đối K – Ca – Mg – Bo và NPK
Trong giai đoạn phát triển trái, bà con cần quan tâm đến cân đối dinh dưỡng, thay vì chạy theo một nguyên tố duy nhất.
- N: cần thiết cho sinh trưởng nhưng không nên dư thừa.
- K: tham gia nhiều quá trình liên quan đến vận chuyển và cân bằng nước, rất quan trọng trong giai đoạn nuôi trái.
- Ca: liên quan đến cấu trúc và độ ổn định của thành tế bào.
- Mg: hỗ trợ hoạt động quang hợp của bộ lá.
- Bo: có vai trò trong sinh trưởng mô và quá trình sinh sản của cây.
- P: cần thiết cho chuyển hóa năng lượng và nhiều quá trình sinh lý của cây.
Tuy nhiên, bổ sung nhiều hơn không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn.
Điều quan trọng là xác định cây đang thiếu gì, đất và nước đang có vấn đề gì rồi mới điều chỉnh.
6. Nước cũng là yếu tố không thể bỏ qua
Ngoài dinh dưỡng, chế độ nước có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trái.
Cây bị thiếu nước kéo dài rồi được tưới hoặc gặp mưa lớn đột ngột có thể làm cân bằng nước trong cây thay đổi mạnh.
Vì vậy, trong giai đoạn nuôi trái, cần hạn chế tình trạng:
khô quá → tưới quá nhiều → lại khô → lại tưới mạnh.
Quản lý nước ổn định, phù hợp với đất và điều kiện thời tiết sẽ giúp cây phát triển trái theo hướng ổn định hơn.
7. Vậy có thể kết luận “nứt cơm” chỉ do bón NPK mạnh hay không?
Không nên kết luận đơn giản như vậy.
Nứt cơm, bể cơm hoặc kết cấu cơm không tốt có thể liên quan đến nhiều yếu tố: giống, điều kiện sinh trưởng, nước, dinh dưỡng, sức khỏe bộ rễ, khả năng quang hợp, tốc độ phát triển trái và điều kiện thời tiết.
Vì vậy, không nên thấy một trái bị nứt cơm rồi kết luận ngay:
“Do dư đạm” hoặc “do thiếu Kali”.
Cần nhìn cả quá trình chăm sóc của vườn.
8. Nuôi sầu riêng phải nuôi cả “bộ máy” tạo cơm
Muốn trái đạt chất lượng tốt, bà con đừng chỉ nhìn vào kích thước trái.
Hãy nhìn cả:
RỄ → LÁ → QUANG HỢP → VẬN CHUYỂN → TÍCH LŨY → CƠM.
Rễ khỏe giúp cây hấp thu tốt.
Lá khỏe giúp cây quang hợp tốt.
Quang hợp tốt tạo ra carbohydrate.
Carbohydrate được vận chuyển và tích lũy vào trái.
Cuối cùng, quá trình đó góp phần quyết định chất khô, đường, tinh bột và chất lượng cơm.
Vì vậy:
Nuôi trái không chỉ là nuôi cho cái vỏ lớn.
Quan trọng hơn là phải nuôi được lượng vật chất bên trong trái.
Đến ngày thu hoạch, trái to hay nhỏ chỉ là một phần.
Bổ trái ra, cơm mới là thứ quyết định giá trị thật sự của trái sầu riêng.