Trong giai đoạn làm tán quất cảnh, mục tiêu quan trọng là giúp cây bật được nhiều chồi mới, chồi phát triển khỏe và tương đối đồng đều để nhanh hình thành bộ tán.
Tuy nhiên, muốn quất nhiều chồi không nên bắt đầu bằng câu hỏi “dùng chất gì để kích chồi?”. Trước tiên cần kiểm tra xem bộ rễ có khỏe và cây có đủ dinh dưỡng để nuôi một lứa chồi mới hay không.
Có thể hiểu đơn giản, rễ giống như “cái miệng” của cây. Rễ khỏe, nhiều rễ tơ thì khả năng hút nước và khoáng dinh dưỡng tốt. Ngược lại, rễ yếu hoặc đang bị tổn thương thì dù bón nhiều phân hay kích cho cây bật nhiều chồi, cây cũng khó nuôi được một cơi chồi khỏe.
1. Muốn quất bật nhiều chồi, trước tiên phải có bộ rễ khỏe
Chồi mới không thể phát triển chỉ nhờ một tín hiệu kích thích. Sau khi chồi bật, cây cần liên tục cung cấp nước, khoáng dinh dưỡng và carbohydrate để hình thành cành và lá mới. Bộ rễ vì vậy là một trong những nền tảng quan trọng nhất. Một bộ rễ quất đang sinh trưởng tốt thường có rễ tơ và rễ non màu trắng đến trắng ngà. Đây là những phần rễ có vai trò quan trọng trong hấp thu nước và dinh dưỡng. Nếu đào kiểm tra mà lâu ngày không thấy rễ non mới, lượng rễ tơ ít hoặc rễ chuyển sang nâu đen thì cần kiểm tra nguyên nhân trước khi tiếp tục thúc chồi.
Nguyên tắc nên nhớ là: Rễ khỏe → hấp thu tốt → cây đủ dinh dưỡng → bật chồi → nuôi chồi → hình thành bộ tán
Kích được chồi nhưng không đủ sức nuôi chồi thì hiệu quả làm tán vẫn không cao.
2. Giai đoạn làm tán quất cần dinh dưỡng như thế nào?
Khi bộ rễ đang hoạt động tốt và mục tiêu là phát triển cành lá, chế độ dinh dưỡng có thể điều chỉnh theo hướng hỗ trợ sinh trưởng sinh dưỡng. Có thể sử dụng NPK có tỷ lệ đạm tương đối cao, chẳng hạn 20-10-10, tùy sức cây và điều kiện đất. Đạm cần thiết cho quá trình phát triển chồi, lá và nhiều hoạt động trao đổi chất của cây. Vì vậy, ở giai đoạn cần tạo tán, nhu cầu đạm thường cao hơn so với những thời điểm cần hạn chế sinh trưởng. Tuy nhiên, không nên chỉ tập trung vào đạm.
Muốn chồi phát triển khỏe, cây vẫn cần cân đối:
- Đạm để phát triển thân, chồi và lá.
- Lân hỗ trợ chuyển hóa năng lượng và hoạt động của bộ rễ.
- Kali tham gia điều hòa nước và nhiều hoạt động sinh lý.
- Trung và vi lượng phục vụ quá trình hình thành mô mới và hoạt động enzyme.
Có thể bổ sung thêm Amino Acid hoặc rong biển để hỗ trợ cây trong giai đoạn sinh trưởng.
3. Có nên sử dụng chất hỗ trợ bật chồi cho quất?
Khi cây đã có nền tảng rễ và dinh dưỡng tốt nhưng cần hỗ trợ quá trình bật chồi, có thể cân nhắc một số chất điều hòa sinh trưởng.
6-BA
6-BA thuộc nhóm cytokinin, có thể hỗ trợ quá trình phân chia tế bào và hoạt động của chồi bên trong những điều kiện phù hợp.
Mức tham khảo:
6-BA: khoảng 1–2 g/100 lít nước.
Compound Sodium Nitrophenolate
Có thể sử dụng để hỗ trợ hoạt động sinh trưởng của cây trong giai đoạn cần phát triển chồi.
Mức tham khảo:
Compound Sodium Nitrophenolate: khoảng 1–2 g/100 lít nước.
DA-6
DA-6 cũng có thể được cân nhắc để hỗ trợ quá trình sinh trưởng và phát triển của cây.
Tuy nhiên, dù sử dụng chất nào cũng cần hiểu rằng: Chất hỗ trợ sinh trưởng chỉ tác động đến quá trình sinh lý; nước, dinh dưỡng, bộ rễ và bộ lá mới cung cấp nguồn lực để cây thực sự phát triển chồi.
Vì vậy, cây đang suy rễ hoặc thiếu dinh dưỡng không nên chỉ dựa vào việc tăng chất kích chồi.
4. Quất bật được nhiều chồi chưa chắc đã hoàn thành mục tiêu làm tán
Trong sản xuất quất cảnh, nhiều chồi là cần thiết, nhưng mục tiêu phải đi xa hơn số lượng chồi vừa xuất hiện.
Một lứa chồi tốt cần đạt được quá trình:
Bật nhiều chồi → chồi phát triển khỏe → cành vươn tốt → lá mở hoàn chỉnh → hình thành bộ tán theo mong muốn.
Nếu cây bật rất nhiều chồi nhưng sau đó thiếu dinh dưỡng, chồi có thể phát triển yếu hoặc không đồng đều.
Do đó, sau giai đoạn bật chồi phải tiếp tục nuôi chồi.
NPK cần được duy trì cân đối và nên chú ý thêm Canxi, Bo, Silic cùng các nguyên tố trung vi lượng cần thiết để hỗ trợ quá trình hình thành mô mới và phát triển cành lá. Không nên chỉ kích chồi một lần rồi bỏ qua dinh dưỡng của giai đoạn sau.
5. Muốn kích rễ quất có thể sử dụng gì?
Nếu kiểm tra thấy cây cần tái tạo thêm rễ mới nhưng vùng rễ không có dấu hiệu bệnh nghiêm trọng, có thể hỗ trợ quá trình hình thành rễ bằng nhóm Auxin.
Trong đó, IBA-K là một lựa chọn có thể sử dụng để hỗ trợ quá trình hình thành rễ mới.
Mức tham khảo:
- IBA-K: khoảng 1 g/100 lít nước.
- Compound Sodium Nitrophenolate: khoảng 1 g/100 lít nước.
Có thể bổ sung Fulvic, Amino Acid hoặc rong biển để hỗ trợ cây phục hồi và phát triển bộ rễ.
Điểm cần đặc biệt lưu ý là Auxin không phải càng dùng nhiều thì càng có nhiều rễ.
Auxin chỉ phát huy tác dụng trong khoảng nồng độ thích hợp. Khi sử dụng quá cao, phản ứng có thể giảm hoặc thậm chí gây ức chế quá trình hình thành và phát triển của rễ. Vì vậy, kích rễ cần đúng nồng độ, không nên tăng liều tùy ý.
6. Rễ quất yếu có phải cứ kích rễ là được?
Không.
Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất khi chăm sóc quất. Rễ yếu chỉ là biểu hiện, còn phía sau có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau.
Ví dụ:
- Đất bị úng hoặc thoát nước kém.
- Vùng rễ thiếu oxy.
- pH không phù hợp.
- Dinh dưỡng mất cân đối.
- Rễ bị tổn thương.
- Một số tác nhân gây bệnh vùng rễ.
Nếu đất đang úng mà tiếp tục kích rễ thì rễ mới hình thành cũng khó phát triển khỏe. Tương tự, nếu rễ đang bị bệnh mà chỉ bổ sung chất kích rễ, nguyên nhân chính vẫn chưa được giải quyết.
Do đó cần tuân theo thứ tự:
Tìm nguyên nhân làm rễ yếu → xử lý nguyên nhân → tạo môi trường vùng rễ thuận lợi → sau đó mới kích thích tái tạo rễ.
7. Làm sao nhận biết rễ quất đang có vấn đề?
Nên định kỳ kiểm tra trực tiếp bộ rễ, đặc biệt với những cây có biểu hiện:
- Chậm bật chồi.
- Chồi mới nhỏ.
- Lá non không phát triển kích thước bình thường.
- Cây sinh trưởng kém hơn những cây xung quanh.
- Bón phân nhưng cây phản ứng yếu.
Khi kiểm tra rễ, cần chú ý nếu thấy:
ít rễ tơ → lâu không xuất hiện rễ trắng → rễ chuyển nâu → xuất hiện vùng thâm đen → rễ mềm, thối hoặc tuột vỏ.
Nếu chỉ một vài cây trong vườn xuất hiện hiện tượng này trong khi những cây khác được chăm sóc giống nhau vẫn phát triển bình thường thì càng nên kiểm tra riêng bộ rễ của những cây bị yếu.
8. Rễ bị nâu đen, thối hoặc tuột vỏ thì làm gì?
Trường hợp này không nên tiếp tục xử lý theo hướng kích rễ đơn thuần.
Trước tiên cần kiểm tra:
Đất có úng không? → khả năng thoát nước thế nào? → pH có phù hợp không? → rễ có dấu hiệu bệnh hay không?
Nếu nghi ngờ bệnh vùng rễ thì cần xác định nhóm tác nhân để lựa chọn biện pháp phòng trị phù hợp. Một số bệnh thối rễ có thể liên quan đến các tác nhân như Phytophthora hoặc Pythium. Trong trường hợp xác định đúng đối tượng gây bệnh, cần lựa chọn thuốc bảo vệ thực vật được đăng ký phù hợp với cây trồng và bệnh hại, sử dụng đúng hướng dẫn trên nhãn. Nếu nguyên nhân liên quan đến vi khuẩn thì cũng cần lựa chọn biện pháp phù hợp với vi khuẩn, không nên mặc định mọi trường hợp thối rễ đều sử dụng thuốc trị nấm. Sau khi nguyên nhân gây hại đã được kiểm soát và điều kiện vùng rễ được cải thiện, lúc đó mới chuyển sang giai đoạn phục hồi và tái tạo rễ mới.
9. Tại sao phải kiểm tra rễ thường xuyên khi làm quất cảnh?
Trong cùng một vườn quất, phần lớn cây thường được áp dụng tương đối giống nhau về nước và phân bón. Nếu chỉ một vài cây bắt đầu xuất hiện tình trạng lá nhỏ, chậm bật chồi hoặc sinh trưởng yếu, không nên vội tăng phân cho toàn vườn. Hãy kiểm tra những cây bất thường trước. Đặc biệt, phát hiện sớm tình trạng rễ suy yếu hoặc bệnh vùng rễ khi mới xuất hiện ở một vài cây sẽ dễ quản lý hơn nhiều so với để vấn đề lan rộng. Đối với quất cảnh, một giai đoạn suy rễ kéo dài còn làm chậm quá trình tạo tán và ảnh hưởng đến những bước chăm sóc tiếp theo.
10. Muốn quất bật nhiều chồi nên làm theo thứ tự nào?
Thay vì bắt đầu ngay bằng chất kích chồi, có thể kiểm tra theo trình tự:
Bước 1 – Kiểm tra bộ rễ:
Có rễ non trắng không? Rễ tơ nhiều hay ít? Có thối, thâm hoặc tuột vỏ không?
Bước 2 – Kiểm tra môi trường vùng rễ:
Đất có thoáng không? Có úng không? pH có phù hợp không?
Bước 3 – Phục hồi rễ nếu cần:
Nếu rễ yếu nhưng không bị bệnh, tạo điều kiện để cây hình thành thêm rễ mới.
Bước 4 – Cung cấp dinh dưỡng làm tán:
Khi rễ hoạt động tốt, sử dụng NPK phù hợp với mục tiêu phát triển thân lá, đồng thời đảm bảo trung và vi lượng.
Bước 5 – Hỗ trợ bật chồi:
Khi cây đủ sức, có thể sử dụng biện pháp hỗ trợ để chồi bật tập trung và đồng đều hơn.
Bước 6 – Nuôi cơi chồi:
Sau khi chồi đã bật, tiếp tục cung cấp dinh dưỡng để chồi phát triển khỏe, lá mở tốt và hoàn thiện bộ tán.
Kết luận
Muốn quất bật nhiều chồi, không nên chỉ tập trung vào việc kích chồi.
Nền tảng phải là: Rễ khỏe → hấp thu tốt → dinh dưỡng đầy đủ → bật nhiều chồi → nuôi chồi khỏe → tạo tán tốt
Nếu bộ rễ khỏe và cây đang ở giai đoạn làm tán, có thể sử dụng NPK thiên về sinh trưởng như 20-10-10, kết hợp nguồn dinh dưỡng hỗ trợ phù hợp. Khi cần thiết mới sử dụng các biện pháp hỗ trợ bật chồi. Ngược lại, nếu rễ đang nâu đen, thối, tuột vỏ hoặc lâu không xuất hiện rễ non thì không nên chỉ tiếp tục kích rễ. Cần xác định nguyên nhân do úng, pH, dinh dưỡng hay bệnh vùng rễ và xử lý đúng nguyên nhân trước. Với quất cảnh, muốn có một bộ tán đẹp thì không chỉ cần nhiều chồi, mà quan trọng hơn là cây phải đủ sức nuôi những chồi đó phát triển thành một bộ cành lá khỏe và đồng đều.