Quản lý đọt là một trong những yếu tố quan trọng quyết định khả năng giữ trái, hạn chế sượng cơm và đảm bảo năng suất sầu riêng trong mùa mưa. Khi cây đi đọt mạnh ở giai đoạn mang trái, dinh dưỡng sẽ bị cạnh tranh giữa đọt và trái, dẫn đến nhiều hiện tượng bất lợi như rụng trái non, méo trái hoặc cơm nhạt, sượng. Nội dung dưới đây được tổng hợp từ thực tế canh tác và bản chép lời kỹ thuật.
1. Sinh lý đi đọt của cây sầu riêng
Sầu riêng có tập tính sinh trưởng theo chu kỳ. Sau khi cơi lá già hoàn toàn khoảng 20–30 ngày, cây thường bước vào đợt đi đọt mới. Đây là phản ứng sinh lý tự nhiên nhằm duy trì sinh trưởng của cây.
Khi chuẩn bị đi đọt, cây sẽ tăng tiết các hormone sinh trưởng như auxin và gibberellin. Những hormone này tạo lực hút dinh dưỡng rất mạnh về phần ngọn, khiến trái dễ bị thiếu dinh dưỡng trong giai đoạn mang trái.
2. Tác hại khi cây đi đọt lúc mang trái
Rụng trái non
Đây là hiện tượng phổ biến nhất. Khi đọt phát triển mạnh, cây hình thành tầng rời ở cuống trái và cạnh tranh dinh dưỡng với trái non, làm trái rụng nhiều, đặc biệt ở giai đoạn dưới 60 ngày tuổi.
Méo trái, giật hộc
Dinh dưỡng phân bổ không đồng đều do đọt hút mạnh sẽ khiến các hộc trái phát triển lệch nhau, gây méo trái hoặc giật hộc.
Sượng cơm
Từ giai đoạn 60 ngày trở đi, nếu cây tiếp tục đi đọt mạnh sẽ làm cạnh tranh lân và kali – hai yếu tố quan trọng trong quá trình lên cơm, từ đó làm tăng nguy cơ sượng cơm và nhạt cơm.
3. Những giai đoạn cần chú ý chặn đọt
Ba giai đoạn nhạy cảm nhất gồm:
- Sau xổ nhụy 7–15 ngày.
- Giai đoạn trái non 30–45 ngày.
- Giai đoạn lên cơm từ 60 ngày trở lên.
Nếu kiểm soát tốt đọt ở các giai đoạn này sẽ giúp cây giữ trái và ổn định chất lượng tốt hơn.
4. Dấu hiệu cây chuẩn bị đi đọt
Một số dấu hiệu dễ nhận biết:
- Mũi giáo đầu cành phình to, sáng bóng hoặc “le đuôi tôm”.
- Lá già chuyển xanh đậm, dày và giòn.
- Sau mưa lớn hoặc tưới mạnh sau thời gian nắng kéo dài, cây hút nước mạnh và dễ bung đọt.
5. Kỹ thuật quản lý đọt
Diều đọt
Diều đọt là biện pháp cho đọt đi chậm và ổn định, vừa nuôi đọt vừa nuôi trái. Thường sử dụng các công thức giàu lân và kali nhằm giúp lá nhanh già, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng với trái.
Biện pháp này phù hợp khi:
- Nuôi bông cần kéo thêm lá.
- Giai đoạn trái 70–75 ngày muốn lấy thêm cặp lá hỗ trợ lên cơm.
Chặn đọt
Chặn đọt là dùng dinh dưỡng hoặc hoạt chất điều tiết sinh trưởng để hạn chế cây bung đọt mạnh. Các nhóm giàu kali, lân hữu hiệu cao thường được ưu tiên vì an toàn và hấp thu nhanh.
Ngoài ra, hiện nay nhiều nhà vườn ưu tiên sử dụng uniconazole hoặc mepiquat chloride để hỗ trợ hãm đọt an toàn hơn, giúp giảm kéo dài tế bào và hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng mà ít gây suy cây hơn so với các hoạt chất mạnh trước đây. Tuy nhiên vẫn cần dùng đúng liều lượng và không lạm dụng.
6. Quản lý dinh dưỡng mùa mưa
Trong giai đoạn mang trái:
- Hạn chế dùng NPK đạm cao, đặc biệt khi có mưa nhiều.
- Ưu tiên NPK cân bằng như 15-15-15 hoặc 16-16-16.
- Bổ sung thêm canxi, magie, silic và trung vi lượng để tăng độ dai cuống và hạn chế nấm bệnh.
7. Quản lý nước để hạn chế đi đọt
Độ ẩm ảnh hưởng rất lớn đến việc cây bung đọt. Vì vậy cần:
- Đào mương thoát nước tốt.
- Không để nước đọng kéo dài.
- Giữ ẩm ổn định, tránh tưới đột ngột sau thời gian khô hạn.
8. Những sai lầm thường gặp
- Chờ đọt ra dài mới xử lý.
- Lạm dụng hóa chất chặn đọt.
- Chỉ phun lá mà không cân đối dinh dưỡng gốc.
- Quản lý nước không ổn định khiến cây bung đọt liên tục.
Kết luận
Quản lý đọt sầu riêng mùa mưa không phải là “diệt đọt” mà là cân bằng giữa sinh trưởng và nuôi trái. Muốn giữ trái tốt và hạn chế sượng cơm, nhà vườn cần theo dõi sát chu kỳ sinh lý của cây, xử lý sớm ngay từ khi mũi giáo vừa nhú, đồng thời kết hợp quản lý nước và dinh dưỡng hợp lý để cây phát triển ổn định suốt vụ.