Trong sản xuất cà phê hiện nay, nhiều nhà vườn đang chuyển sang mô hình cà phê đa thân kết hợp khai thác cành bắp nhằm duy trì năng suất ổn định và kéo dài tuổi thọ vườn cây. Tuy nhiên, để mô hình này phát huy hiệu quả, việc nuôi cành hậu bị đúng thời điểm đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Thực tế cho thấy nhiều vườn cà phê vẫn cho năng suất tốt trong năm đầu nhưng nhanh chóng xuất hiện hiện tượng cành điếc, cành yếu hoặc thiếu cành mang quả ở những năm tiếp theo. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc lựa chọn và nuôi cành hậu bị không đúng thời điểm.
Cành hậu bị là gì?
Cành hậu bị là những chồi được tuyển chọn và định hướng phát triển thành hệ thống cành mang quả cho các vụ tiếp theo.
Khi được bố trí hợp lý, cành hậu bị sẽ thay thế dần các cành già cỗi, cành năng suất thấp hoặc những vị trí bị khuyết tán, giúp cây duy trì khả năng cho quả ổn định trong nhiều năm liên tục.
Đối với mô hình cà phê đa thân, việc duy trì hệ thống cành hậu bị còn quan trọng hơn bởi đây là nền tảng để khai thác cành bắp lâu dài.
Thời điểm nuôi cành hậu bị quyết định thành công
Nhiều nhà vườn thường đợi đến giữa năm mới bắt đầu tuyển chọn chồi hậu bị. Đây là một trong những sai lầm phổ biến nhất.
Thời điểm thích hợp để lựa chọn chồi hậu bị là ngay sau khi cây được tưới nước đầu mùa và bắt đầu phát sinh các chồi mới khỏe mạnh.
Giai đoạn này trái non còn nhỏ nên nhu cầu dinh dưỡng chưa cao. Cây vẫn còn nguồn dinh dưỡng dồi dào để nuôi chồi phát triển mạnh.
Nếu tuyển chọn sớm, chồi sẽ có đủ thời gian phát triển, hóa gỗ và hình thành hệ thống cành khỏe trước khi bước vào giai đoạn nuôi trái mạnh.
Vì sao không nên nuôi cành hậu bị quá muộn?
Khi bước sang khoảng tháng 3–4 âm lịch, cây bắt đầu tập trung dinh dưỡng nhiều hơn cho quá trình phát triển quả.
Nếu lúc này mới bắt đầu tuyển chọn và nuôi chồi hậu bị, chồi thường phát triển yếu, chiều dài ngắn và khó hình thành hệ thống cành khỏe.
Những cành này thường có hiện tượng:
- Sinh trưởng kém.
- Đốt ngắn.
- Cành nhỏ.
- Khả năng mang quả thấp.
- Dễ trở thành cành điếc ở cuối vụ.
Đây là nguyên nhân khiến nhiều vườn cà phê thiếu cành sản xuất ở những năm tiếp theo.
Tiêu chí lựa chọn chồi hậu bị
Không phải chồi nào cũng phù hợp để phát triển thành cành bắp.
Khi tuyển chọn cần ưu tiên:
Chồi khỏe, thân mập
Chồi có đường kính lớn thường tích lũy dinh dưỡng tốt hơn và cho hệ thống cành khỏe hơn sau khi bấm ngọn.
Chồi nhận đủ ánh sáng
Những vị trí có khả năng quang hợp tốt sẽ tạo điều kiện cho cành phát triển đồng đều, hạn chế hiện tượng cành yếu hoặc cành điếc.
Chồi nằm ở vị trí hợp lý
Khoảng cách giữa các điểm giữ lại cần đủ rộng để tránh cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng trong tương lai.
Những chồi mọc chen chúc hoặc nằm trong vùng tán quá rậm thường không nên giữ lại.
Kỹ thuật bấm ngọn để hình thành cành bắp
Sau khi chọn được chồi phù hợp, cần tiến hành bấm ngọn đúng thời điểm.
Mục đích của việc bấm ngọn là:
- Phá ưu thế ngọn.
- Kích thích chồi nách phát triển.
- Hình thành nhiều cành cấp một.
- Tăng số lượng cành mang quả.
Thông thường chỉ nên giữ lại số lượng cặp cành phù hợp trên mỗi chồi, sau đó tiến hành bấm ngọn để cây tập trung dinh dưỡng vào các cành chính.
Nếu để chồi phát triển quá dài mới bấm, hiệu quả hình thành cành bắp sẽ giảm đáng kể.
Vai trò của ánh sáng trong nuôi cành hậu bị
Một yếu tố thường bị bỏ qua là khả năng nhận ánh sáng của cành hậu bị.
Cành được bố trí tại các vị trí thông thoáng sẽ:
- Quang hợp mạnh hơn.
- Thân cành mập hơn.
- Tỷ lệ cành hữu hiệu cao hơn.
- Khả năng mang quả tốt hơn.
Ngược lại, những cành nằm sâu trong tán hoặc bị che bóng kéo dài thường phát triển yếu và cho hiệu quả thấp.
Do đó, khi tuyển chọn cành hậu bị cần kết hợp với việc tạo độ thoáng cho tán cây.
Bao nhiêu cành hậu bị là đủ?
Nhiều nhà vườn có xu hướng giữ lại quá nhiều chồi với suy nghĩ càng nhiều cành càng cho năng suất cao.
Thực tế hoàn toàn ngược lại.
Việc giữ quá nhiều cành khiến cây:
- Cạnh tranh dinh dưỡng.
- Tán cây rậm rạp.
- Giảm thông thoáng.
- Tăng nguy cơ sâu bệnh.
Thay vì số lượng, cần tập trung vào chất lượng cành.
Chỉ nên giữ lại những chồi khỏe nhất, có vị trí phù hợp nhất và loại bỏ các chồi còn lại để tập trung dinh dưỡng.
Lợi ích của việc nuôi cành hậu bị sớm
Khi thực hiện đúng kỹ thuật, nhà vườn sẽ nhận được nhiều lợi ích:
- Duy trì năng suất ổn định nhiều năm.
- Hạn chế hiện tượng cành điếc.
- Giảm chi phí cải tạo vườn.
- Dễ quản lý tán cây.
- Tăng hiệu quả sử dụng ánh sáng.
- Hình thành hệ thống cành mang quả liên tục.
Đây là một trong những kỹ thuật quan trọng giúp mô hình cà phê đa thân khai thác cành bắp đạt hiệu quả kinh tế cao và bền vững.
Kết luận
Nuôi cành hậu bị không đơn thuần là giữ lại một vài chồi trên cây cà phê mà là cả một quá trình quản lý sinh trưởng nhằm tạo ra hệ thống cành sản xuất cho nhiều năm tiếp theo.
Yếu tố quyết định thành công nằm ở việc chọn đúng thời điểm, chọn đúng chồi và bấm ngọn đủ sớm. Khi thực hiện đúng kỹ thuật, cành hậu bị sẽ phát triển khỏe mạnh, nhanh chóng hình thành cành bắp và góp phần duy trì năng suất ổn định cho vườn cà phê trong thời gian dài.