Ở các cây dược liệu như tam thất và sâm, hiện tượng mầm ngủ sau thu hoạch hoặc trong giai đoạn bảo quản là hoàn toàn bình thường. Nếu xử lý đúng kỹ thuật, có thể rút ngắn thời gian bật mầm, giúp cây mọc đồng đều và tăng tỷ lệ sống khi đem trồng.

Vai trò của GA₃ và 6-BA

GA₃ (Gibberellic Acid) là chất điều hòa sinh trưởng có tác dụng phá trạng thái ngủ của mầm, thúc đẩy quá trình nảy mầm và kéo dài tế bào. Đây là hoạt chất được sử dụng phổ biến trong nhiều nghiên cứu về các loài thuộc chi Panax.

6-BA (6-Benzyladenine) thuộc nhóm cytokinin, có tác dụng kích thích phân chia tế bào, thúc đẩy chồi phát triển khỏe và đồng đều sau khi mầm đã được hoạt hóa.

Khi kết hợp đúng nồng độ, hai hoạt chất này có thể bổ trợ lẫn nhau:

  • GA₃ giúp mầm thoát trạng thái ngủ.
  • 6-BA hỗ trợ chồi phát triển mạnh và đồng đều hơn.

Nồng độ tham khảo

  • GA₃ 90%: 100–200 ppm tương đương (1-2g GA3/10L)
  • 6-BA: 5–10 ppm tương đương (0.05-0.1g 6-BA/10L)

Trong nhiều trường hợp, công thức GA₃ 150–200 ppm kết hợp 6-BA 10 ppm được lựa chọn để thử nghiệm vì vừa đảm bảo hiệu quả kích thích mầm, vừa hạn chế hiện tượng mầm vươn quá dài.

Cách pha

  1. Hòa tan GA₃ bằng một lượng nhỏ cồn 90–95% sau đó thêm nước.
  2. Hòa tan 6-BA riêng theo cách tương tự.
  3. Trộn hai dung dịch vào cùng lượng nước cần pha và khuấy đều.
  4. Ngâm củ trong dung dịch khoảng 30–60 phút.
  5. Vớt ra, để ráo và đem ươm trong giá thể sạch, thoáng, giữ ẩm thích hợp.

Lưu ý khi áp dụng

  • Chỉ xử lý trên những củ khỏe mạnh, không bị thối hoặc nhiễm bệnh.
  • Không tăng nồng độ quá mức vì có thể làm mầm phát triển quá nhanh, thân yếu hoặc ảnh hưởng đến chất lượng cây giống.
  • Sau xử lý cần duy trì nhiệt độ và độ ẩm phù hợp để mầm phát triển ổn định.
  • Nên thử nghiệm trên một số lượng củ nhỏ trước khi áp dụng trên diện tích lớn nhằm xác định nồng độ phù hợp với từng giống và điều kiện canh tác.

Kết luận: GA₃ kết hợp với 6-BA là một trong những giải pháp có tiềm năng giúp đánh thức mầm ngủ trên củ tam thất và củ sâm. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào giống, tuổi củ, điều kiện bảo quản và môi trường ươm, vì vậy cần điều chỉnh quy trình phù hợp với thực tế sản xuất.