Vì sao cây ăn trái sau xử lý ra hoa thường phục hồi chậm?
Để xử lý ra hoa, nhiều loại cây ăn trái như sầu riêng, xoài, nhãn, vải, cam, quýt... thường sử dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm ức chế sinh trưởng, giúp cây chuyển từ giai đoạn phát triển thân lá sang giai đoạn phân hóa mầm hoa.
Sau khi cây đã ra hoa thành công, nhiều nhà vườn mong muốn cây nhanh bật đọt để nuôi trái hoặc tích lũy dinh dưỡng cho vụ sau.
Tuy nhiên, thực tế không ít vườn cây lại xuất hiện tình trạng:
- Đọt ra rất chậm.
- Lá nhỏ hơn bình thường.
- Lóng ngắn.
- Cây phát triển ì ạch.
- Bộ rễ yếu.
- Khả năng phục hồi sau thu hoạch kém.
Một trong những nguyên nhân có thể là tác động của các chất ức chế sinh trưởng vẫn còn kéo dài trong cây hoặc vùng rễ, khiến quá trình sinh trưởng chưa thể trở lại bình thường.
Dư lượng chất ức chế sinh trưởng ảnh hưởng đến cây như thế nào?
Nhiều chất xử lý ra hoa hoạt động theo cơ chế ức chế quá trình tổng hợp Gibberellin (GA) – hormone có vai trò thúc đẩy kéo dài tế bào, phát triển chồi, lá và bộ rễ.
Mặc dù đã ngừng xử lý từ trước, nhưng trong một số trường hợp, tác động này vẫn còn tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định.
Khi đó, cây có thể xuất hiện các biểu hiện như:
- Đọt ra chậm.
- Lá nhỏ, lóng ngắn.
- Bộ rễ phát triển yếu.
- Khả năng phục hồi sau thu hoạch giảm.
- Khó hình thành bộ lá mới để nuôi trái và tích lũy dinh dưỡng cho vụ tiếp theo.
Nếu không được hỗ trợ đúng cách, cây sẽ mất nhiều thời gian hơn để trở lại trạng thái sinh trưởng bình thường.
Vì sao đã bón phân, kích rễ nhưng cây vẫn phát triển ì ạch?
Đây là tình trạng khá phổ biến.
Nhiều nhà vườn thấy cây chậm phát triển sẽ tiếp tục bổ sung thêm phân bón hoặc thuốc kích rễ. Tuy nhiên, không phải lúc nào cây cũng thiếu dinh dưỡng. Nếu quá trình tổng hợp Gibberellin vẫn đang bị ức chế, hệ thống sinh trưởng của cây vẫn giống như đang "đạp phanh".
Trong khi đó, phân bón chỉ đóng vai trò cung cấp nguyên liệu. Nếu "bộ máy sinh trưởng" chưa hoạt động trở lại, cây sẽ khó sử dụng hiệu quả lượng dinh dưỡng đã được bổ sung.
Chính vì vậy, bón thêm nhiều phân trong giai đoạn này đôi khi chỉ làm tăng chi phí mà hiệu quả phục hồi chưa tương xứng.
Giải pháp giúp cây phục hồi sinh trưởng nhanh hơn
Sau khi cây hoàn thành quá trình ra hoa hoặc sau thu hoạch, nhiều nhà vườn có kinh nghiệm thường ưu tiên khôi phục cân bằng sinh trưởng trước khi bước sang giai đoạn kích rễ và nuôi đọt.
Một số hoạt chất thường được sử dụng gồm:
Gibberellic Acid (GA₃)
GA₃ bổ sung một lượng Gibberellin ngoại sinh trong giai đoạn cây chưa kịp phục hồi khả năng tổng hợp GA nội sinh. Nhờ đó, cây sớm trở lại trạng thái sinh trưởng bình thường, thúc đẩy phát triển chồi và lá mới.
Cytokinin và DA-6
Đây là hai hoạt chất giúp:
- Thúc đẩy phân chia tế bào.
- Kích thích phát triển chồi non.
- Tăng cường hoạt động sinh lý của cây.
- Hỗ trợ cây phục hồi nhanh sau giai đoạn xử lý ra hoa.
Triacontanol
Triacontanol giúp:
- Nâng cao hiệu quả quang hợp.
- Tăng cường trao đổi chất.
- Hỗ trợ cây vượt qua stress.
- Thúc đẩy quá trình phục hồi sinh trưởng.
Vitamin B1 (Thiamin)
Vitamin B1 hỗ trợ cây giảm stress và thích nghi tốt hơn trong giai đoạn chuyển từ sinh sản trở lại sinh trưởng.
Amino Acid
Amino Acid cung cấp trực tiếp nguồn axit amin để cây tổng hợp protein và enzyme, giúp cây tiết kiệm năng lượng và nhanh chóng tái tạo bộ lá mới.
Nên phục hồi cây theo trình tự nào?
Một sai lầm khá phổ biến là vừa kết thúc xử lý ra hoa đã tập trung kích rễ hoặc bón thật nhiều phân. Trong khi đó, nhiều nhà vườn có kinh nghiệm thường thực hiện theo trình tự:
Khi cây đã nhú mầm hoa đồng loạt và quá trình ra hoa ổn định, ưu tiên sử dụng:
- Gibberellic Acid (GA₃).
- Cytokinin.
- DA-6.
- Triacontanol.
- Vitamin B1.
- Amino Acid.
Mục tiêu của giai đoạn này là giúp cây khôi phục trạng thái sinh trưởng bình thường, tạo điều kiện để chồi phát triển, bộ lá hình thành và quá trình quang hợp được cải thiện.
Khi cây đã phục hồi tốt, lúc đó mới tiếp tục chương trình kích rễ, nuôi đọt và bổ sung dinh dưỡng phù hợp.
Việc thực hiện đúng trình tự thường mang lại hiệu quả cao hơn so với việc chỉ tăng lượng phân bón ngay từ đầu.
Hiểu đúng cơ chế để chăm cây hiệu quả hơn
Trong canh tác cây ăn trái, không phải cứ cây phát triển chậm là tăng phân bón hoặc tăng thuốc kích rễ.
Điều quan trọng là xác định nguyên nhân khiến cây chưa thể sinh trưởng bình thường.
Nếu tác động của chất ức chế sinh trưởng vẫn còn kéo dài, việc ưu tiên khôi phục cân bằng hormone và hoạt động sinh lý sẽ giúp cây sử dụng dinh dưỡng hiệu quả hơn, rút ngắn thời gian phục hồi và hạn chế lãng phí chi phí đầu tư.
Kết luận
Sau xử lý ra hoa, cây ăn trái cần một khoảng thời gian để chuyển từ trạng thái sinh sản trở lại trạng thái sinh trưởng.
Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân cây phục hồi chậm không phải do thiếu phân mà do quá trình tổng hợp Gibberellin vẫn chưa khôi phục hoàn toàn.
Việc sử dụng hợp lý GA₃, Cytokinin, DA-6, Triacontanol, Vitamin B1 và Amino Acid trong giai đoạn thích hợp sẽ giúp cây nhanh bật đọt, phát triển bộ lá khỏe, tăng hiệu quả quang hợp và tạo nền tảng tốt cho quá trình nuôi trái cũng như vụ mùa tiếp theo