Đồng chelate và đồng sunphat là hai dạng phổ biến trong bổ sung vi lượng đồng cho cây trồng. Bài viết phân tích chi tiết điểm khác nhau, ưu nhược điểm và hướng dẫn sử dụng hiệu quả từng loại.
1. Vai trò của đồng (cu) đối với cây trồng
Đồng (Cu) là một vi lượng thiết yếu đối với cây trồng, giữ nhiều vai trò sinh lý quan trọng:
- Tham gia vào quá trình quang hợp và hô hấp tế bào
- Hoạt hóa nhiều enzyme như polyphenol oxidase, liên quan đến quá trình chống oxy hóa
- Góp phần vào sự hình thành hạt phấn, khả năng đậu trái
- Tăng sức đề kháng với bệnh hại, đặc biệt là bệnh vi khuẩn, nấm
Thiếu đồng, cây trồng sẽ có biểu hiện:
- Vàng lá non, xoắn đọt, thối ngọn
- Chậm phát triển, giảm khả năng ra hoa đậu trái
- Dễ mắc bệnh, đặc biệt ở cây có múi, lúa, ngô, chè, lạc
2. Đồng chelate là gì?
Đồng chelate (Copper EDTA, Cu-EDTA) là dạng đồng được tạo thành bằng cách gắn ion đồng (Cu²⁺) với một tác nhân tạo phức hữu cơ (chelating agent), phổ biến là EDTA.
Ưu điểm:
- Ổn định trong môi trường pH rộng (pH 4–8)
- Ít bị kết tủa, không bị cố định bởi đất hoặc phân lân
- Khả năng hấp thu cao qua lá và rễ
- Ít gây cháy lá nếu dùng đúng liều
- Tương hợp tốt khi pha chung với các vi lượng khác
Nhược điểm:
- Giá thành cao hơn so với các dạng muối vô cơ như đồng sunphat
- Không có tính sát khuẩn, nên không phòng trị được nấm bệnh
3. Đồng sunphat là gì?
Đồng sunphat (CuSO₄) là dạng muối vô cơ, màu xanh dương đặc trưng, tan tốt trong nước.
Ưu điểm:
- Giá thành rẻ, dễ mua, dễ sử dụng
- Có tính kháng khuẩn, nên được dùng như thuốc sát trùng, tiêu diệt vi khuẩn và nấm hại (ở nồng độ thích hợp)
- Phổ biến trong hồ tiêu, cà phê, lúa, cây ăn trái
Nhược điểm:
- Dễ gây cháy lá nếu dùng quá liều
- Không ổn định trong đất pH cao (kiềm) – dễ kết tủa và mất tác dụng
- Khó hấp thu qua lá, hiệu quả thấp hơn dạng chelate
- Kỵ pha chung với vôi, lân, canxi, lưu huỳnh – dễ kết tủa
4. Nên dùng đồng chelate hay đồng sunphat?
|
Tiêu chí |
Đồng chelate (Cu-EDTA) |
Đồng sunphat (CuSO₄) |
|---|---|---|
|
Tính tan |
Tan tốt, ổn định |
Tan tốt nhưng dễ kết tủa với lân, vôi |
|
Hấp thu |
Tốt qua lá và rễ |
Kém qua lá, chủ yếu hấp thu qua rễ |
|
Độ an toàn |
Cao, ít gây cháy lá |
Dễ gây cháy nếu quá liều |
|
Khả năng sát khuẩn |
Không có |
Có (trị nấm, vi khuẩn) |
|
Giá thành |
Cao hơn |
Thấp hơn |
|
Khả năng phối trộn |
Tốt với nhiều loại phân thuốc |
Dễ kỵ với lân, vôi, lưu huỳnh |
5. Hướng dẫn sử dụng từng loại
5.1. Đồng chelate (Cu-EDTA)
- Liều dùng: 50–100g/ha khi phun qua lá; 200–300g/ha khi tưới gốc
- Cách dùng: Hòa tan hoàn toàn với nước sạch, có thể pha chung với các vi lượng khác như Zn, Mn, Fe, Mg
- Thời điểm: Giai đoạn cây con, trước và sau ra hoa, hoặc khi có biểu hiện thiếu vi lượng
- Không cần chống sốc pH, pH dung dịch 5.5–7.0 là lý tưởng
5.2. Đồng sunphat (CuSO₄)
- Liều dùng: 20–30g/16L (0,1–0,2%) phun qua lá; 1–2kg/ha nếu tưới đất
- Lưu ý: Không pha chung với lân, vôi, canxi, lưu huỳnh
- Có thể phối với vôi tôi để tạo "thuốc Bordeaux" trị nấm vi khuẩn (tỷ lệ thường gặp: 1kg CuSO₄ + 1kg vôi + 100L nước)
- Cẩn trọng với liều lượng, không phun khi trời nắng gắt
Lưu ý:
- Nếu cần bổ sung vi lượng nhẹ nhàng, bền vững, an toàn – hãy chọn đồng chelate
- Nếu mục đích diệt khuẩn, nấm, sát trùng đất hoặc tiết kiệm chi phí – chọn đồng sunphat
- Không nên lạm dụng đồng, dù ở dạng nào, vì dễ gây ngộ độc và ức chế vi sinh vật có lợi.