Sau thu hoạch là một trong những giai đoạn quan trọng nhất của cây trồng, đặc biệt đối với các loại cây ăn quả như sầu riêng, xoài, cam, bưởi, nhãn hay vải. Sau khi đã dồn phần lớn dinh dưỡng để nuôi trái, cây thường rơi vào trạng thái suy kiệt: bộ lá già yếu, bộ rễ hoạt động kém và lượng dinh dưỡng dự trữ giảm đáng kể.
Chính vì vậy, nhiều nhà vườn lựa chọn NPK đạm cao để phục hồi cây. Tuy nhiên, không phải cứ bón nhiều đạm là cây sẽ phục hồi nhanh. Muốn đạt hiệu quả, cần hiểu đúng nhu cầu của cây sau thu hoạch.
Sau thu hoạch, cây đang thiếu điều gì?
Nhiều người cho rằng sau thu hoạch cây chỉ cần bổ sung đạm. Thực tế, cây đang cần phục hồi đồng thời nhiều bộ phận.
Quá trình nuôi trái kéo dài khiến cây:
- Tiêu hao lượng lớn carbohydrate dự trữ.
- Bộ rễ già hóa, khả năng hút dinh dưỡng giảm.
- Bộ lá suy yếu, khả năng quang hợp giảm.
- Mất cân bằng dinh dưỡng do lượng lớn kali và các nguyên tố khác đã được vận chuyển vào quả.
Nếu chỉ bổ sung đạm mà bỏ qua việc phục hồi rễ và cân đối dinh dưỡng, cây rất khó lấy lại sức.
Vì sao NPK đạm cao thường được sử dụng sau thu hoạch?
Giai đoạn phục hồi là lúc cây cần nhanh chóng tái tạo bộ lá mới.
Nitơ (N) là nguyên tố tham gia cấu tạo:
- Protein.
- Diệp lục.
- Enzyme.
- Các mô non.
Khi được cung cấp hợp lý, đạm giúp cây:
- Bật cơi đọt đồng đều.
- Tăng diện tích lá.
- Khôi phục khả năng quang hợp.
- Tích lũy lại nguồn dinh dưỡng dự trữ cho vụ tiếp theo.
Đó là lý do các công thức NPK có hàm lượng đạm cao thường được ưu tiên trong giai đoạn này.
Nhưng trước khi bón đạm, hãy nhìn xuống bộ rễ
Một sai lầm phổ biến là bón ngay lượng lớn NPK đạm cao sau khi thu hoạch.
Trong khi đó, sau nhiều tháng nuôi trái, bộ rễ thường cũng đã suy yếu.
Nếu rễ chưa phục hồi, lượng đạm bón vào sẽ khó được hấp thu hiệu quả, thậm chí có thể bị thất thoát hoặc làm cây mất cân đối dinh dưỡng.
Vì vậy, trước khi tăng cường đạm, nên:
- Cắt tỉa cành sau thu hoạch.
- Vệ sinh vườn.
- Phục hồi đất bằng hữu cơ hoặc chế phẩm cải tạo đất.
- Kích thích rễ mới phát triển nếu cần.
- Đảm bảo độ ẩm đất phù hợp.
Khi bộ rễ hoạt động trở lại, hiệu quả sử dụng NPK đạm cao sẽ cao hơn nhiều.
Không nên kéo dài giai đoạn bón đạm cao
Đạm cao chỉ phù hợp trong giai đoạn phục hồi sinh trưởng.
Khi cây đã:
- Có bộ lá mới hoàn chỉnh.
- Cơi đọt đã già.
- Bộ rễ phát triển ổn định.
thì cần chuyển dần sang các công thức NPK cân đối hoặc tăng kali tùy mục tiêu canh tác.
Nếu tiếp tục sử dụng NPK đạm cao quá lâu, cây có thể:
- Ra cơi liên tục.
- Chậm phân hóa mầm hoa.
- Tiêu hao dinh dưỡng dự trữ.
- Gia tăng nguy cơ sâu bệnh do mô non phát triển kéo dài.
Không chỉ đạm, cây còn cần nhiều dưỡng chất khác
Một chương trình phục hồi sau thu hoạch hiệu quả không thể chỉ dựa vào đạm.
Cây còn cần:
- Lân (P): Phục hồi và phát triển bộ rễ.
- Kali (K): Khôi phục cân bằng dinh dưỡng và tăng sức chống chịu.
- Canxi, Magie: Duy trì hoạt động quang hợp và tăng độ bền mô.
- Vi lượng như Bo, Kẽm, Mangan: Hỗ trợ quá trình hình thành chồi và lá mới.
Việc bổ sung đầy đủ các dưỡng chất sẽ giúp cây phục hồi toàn diện thay vì chỉ phát triển mạnh phần thân lá.
Theo dõi phản ứng của cây để điều chỉnh
Không có một công thức phân bón nào phù hợp cho mọi vườn cây.
Sau khi sử dụng NPK đạm cao, cần theo dõi:
- Tốc độ ra cơi.
- Màu sắc lá.
- Độ đồng đều của chồi mới.
- Sự phát triển của bộ rễ.
- Tình trạng sâu bệnh.
Nếu cây đã phục hồi tốt, nên điều chỉnh công thức phân bón theo giai đoạn sinh trưởng tiếp theo thay vì tiếp tục duy trì lượng đạm cao.
Kết luận
NPK đạm cao là lựa chọn phù hợp để phục hồi cây sau thu hoạch vì giúp tái tạo bộ lá và khôi phục khả năng quang hợp. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt được khi bộ rễ đã sẵn sàng hấp thu dinh dưỡng và chương trình bón phân được xây dựng cân đối.
Thay vì chỉ tập trung vào việc "bón nhiều đạm", người trồng nên ưu tiên phục hồi hệ rễ, cải thiện đất và theo dõi quá trình ra cơi để điều chỉnh công thức phân bón phù hợp. Một cây phục hồi tốt sau thu hoạch sẽ có nền tảng khỏe mạnh để phân hóa mầm hoa, ra hoa đồng đều và cho năng suất ổn định ở vụ kế tiếp.