Bo (Boron) là nguyên tố vi lượng rất cần thiết cho cây trồng. Tuy nhiên, khoảng cách giữa đủ Bo và thừa Bo rất nhỏ, vì vậy chỉ cần bón hoặc phun quá liều, cây có thể bị ngộ độc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh trưởng và năng suất.
Dấu hiệu cây bị ngộ độc Bo
Tùy từng loại cây và mức độ ngộ độc, cây thường xuất hiện các triệu chứng sau:
- Mép lá cháy vàng, sau đó chuyển sang màu nâu khô.
- Đầu lá và chóp lá khô trước, rồi lan dần vào giữa phiến lá.
- Lá già thường bị ảnh hưởng trước do Bo tích lũy nhiều trong mô lá.
- Lá giòn, dễ gãy, quăn hoặc rụng sớm.
- Cây sinh trưởng chậm, bộ rễ phát triển kém.
- Trường hợp nặng có thể làm rụng hoa, rụng quả non, giảm năng suất.
Lưu ý: Triệu chứng ngộ độc Bo rất dễ nhầm với cháy lá do mặn, thiếu Kali hoặc cháy phân. Vì vậy cần xem lại lịch bón phân và lượng Bo đã sử dụng để xác định đúng nguyên nhân.
Nguyên nhân gây ngộ độc Bo
Một số nguyên nhân phổ biến gồm:
- Bón hoặc phun Bo vượt liều khuyến cáo.
- Sử dụng nhiều sản phẩm khác nhau đều có chứa Bo mà không tính tổng lượng đưa vào cây.
- Bón phân vi lượng liên tục trong thời gian ngắn.
- Đất khô hạn, ít mưa hoặc tưới không đủ làm Bo tích tụ trong vùng rễ.
- Nguồn nước tưới có hàm lượng Bo cao.
Cách xử lý khi cây bị ngộ độc Bo
1. Ngừng ngay các sản phẩm chứa Bo
Đây là việc cần thực hiện đầu tiên. Không tiếp tục bón hoặc phun bất kỳ loại phân bón lá hay phân vi lượng nào có chứa Bo cho đến khi cây phục hồi.
2. Rửa trôi lượng Bo dư thừa
Đối với cây trồng trên đất:
- Tưới nhiều nước để rửa trôi Bo xuống tầng đất sâu hơn.
- Đảm bảo đất thoát nước tốt để tránh úng rễ.
Đối với cây trồng trong chậu:
- Xả nước nhiều lần qua giá thể để giảm nồng độ Bo.
- Nếu ngộ độc nặng, nên thay một phần hoặc toàn bộ giá thể.
3. Kích thích cây phục hồi
Sau khi giảm nguồn Bo, cần giúp cây nhanh phục hồi bằng cách:
- Bổ sung amino acid giúp giảm stress.
- Bổ sung rong biển để kích thích tái tạo rễ và tăng sức chống chịu.
- Kết hợp humic hoặc fulvic giúp cải thiện khả năng hấp thu dinh dưỡng và phục hồi bộ rễ.
4. Bổ sung Cytokinin (DA-6)
Sau khi cây đã được giảm lượng Bo dư thừa, có thể sử dụng DA-6 (Diethyl Aminoethyl Hexanoate) ở liều khuyến cáo để:
- Kích thích phân chia tế bào.
- Thúc đẩy hình thành chồi và lá mới.
- Tăng cường trao đổi chất.
- Giúp cây phục hồi nhanh sau khi bị stress do ngộ độc Bo.
Lưu ý: DA-6 không có tác dụng trung hòa hoặc loại bỏ Bo, mà chỉ hỗ trợ cây phục hồi sau khi nguyên nhân gây ngộ độc đã được xử lý.
5. Cắt bỏ phần bị hư hại (nếu cần)
Đối với những lá hoặc cành đã cháy nặng, không còn khả năng quang hợp, có thể cắt tỉa để cây tập trung dinh dưỡng nuôi các mô khỏe mạnh.
Cách phòng ngừa ngộ độc Bo
- Chỉ sử dụng Bo đúng liều theo khuyến cáo.
- Không phối hợp nhiều sản phẩm cùng chứa Bo nếu chưa tính tổng hàm lượng.
- Phun vào đúng giai đoạn cây cần Bo như ra hoa, đậu quả hoặc phát triển mô non.
- Không lạm dụng việc phun Bo nhiều lần trong thời gian ngắn.
- Kiểm tra thành phần của các loại phân bón lá trước khi pha chung.
Kết luận
Bo là nguyên tố vi lượng rất quan trọng, nhưng chỉ cần sử dụng quá mức cũng có thể gây hại cho cây. Khi phát hiện cây bị ngộ độc Bo, cần ngừng bổ sung Bo, rửa trôi lượng dư thừa và hỗ trợ cây phục hồi bằng amino acid, rong biển, humic/fulvic kết hợp DA-6. Xử lý sớm sẽ giúp cây nhanh hồi phục, hạn chế thiệt hại và đảm bảo năng suất.